{"id":11830,"date":"2025-04-27T07:50:09","date_gmt":"2025-04-27T07:50:09","guid":{"rendered":"https:\/\/freedomforabdullahocalan.org\/ku\/?p=11830"},"modified":"2025-04-27T07:50:11","modified_gmt":"2025-04-27T07:50:11","slug":"cografyaye-kurdistane-ji-federalizma-demokratik-demokrasiya-rasti-u-radikal-re-dibe-dergus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/?p=11830","title":{"rendered":"\u2018Cografyay\u00ea Kurdistan\u00ea, ji federal\u00eezma demokrat\u00eek, demokrasiya rast\u00ee \u00fb rad\u00eekal re dibe derg\u00fb\u015f\u2019"},"content":{"rendered":"\n<p>Li ser v\u00ea cografyay\u00ea \u015feveqa \u015faristaniy\u00ea av\u00eat \u00fb j\u00eare b\u00fb derg\u00fb\u015f, v\u00ea car\u00ea j\u00ee \u015feveqa federal\u00eezma demokrat\u00eek, demokrasiya rast\u00ee \u00fb rad\u00eekal diav\u00eaje \u00fb j\u00eare dibe derg\u00fb\u015f.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/anfkurdi.com\/uploads\/ku\/articles\/2025\/04\/20250426-20250425-20241102-apo-jpeg7903b9-image-jpg311342-image-jpg0e7161-image.jpg\" alt=\"\" style=\"width:539px;height:auto\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>JI PAR\u00caZNAMEY\u00caN R\u00caBER APO<\/strong><a href=\"https:\/\/anfkurdi.com\/kurdistan\/cografyaye-kurdistane-ji-federalizma-demokratik-demokrasiya-rasti-u-radikal-re-dibe-dergus-196829#\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><\/a><a href=\"tg:\/\/msg?text=https%3A%2F%2Fanfkurdi.com%2Fkurdistan%2Fcografyaye-kurdistane-ji-federalizma-demokratik-demokrasiya-rasti-u-radikal-re-dibe-dergus-196829%20ANF%20%7C%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%E2%80%98Cografyay%C3%AA%20Kurdistan%C3%AA%2C%20ji%20federal%C3%AEzma%20demokrat%C3%AEk%2C%20demokrasiya%20rast%C3%AE%20%C3%BB%20rad%C3%AEkal%20re%20dibe%20derg%C3%BB%C5%9F%E2%80%99\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eak\u00ean bingeh\u00een \u00ean civak\u00ee di diyardeya r\u00eaveberiya civak\u00ee de jihevkirina \u015f\u00eawey\u00ean desthilatdarpar\u00eaz \u00fb otonompar\u00eaz\u00ean demokrat\u00eek gelek\u00ee gir\u00eeng e. Heta cudahiy\u00ean bi kok \u00ean di navbera parad\u00eegmay\u00ean herdu r\u00eaveberiyan de ney\u00ean jihevkirin \u00fb zelalkirin, \u00e7areseriy\u00ean b\u00eane kirin biv\u00eanev\u00ea w\u00ea bi tevah\u00ee b\u00eak\u00ear bin. R\u00eaveberiya civak\u00ee bi xwe heta bi awayek\u00ee azad ney\u00ea diyarkirin, pirsgir\u00eak\u00ean din hem\u00fb w\u00ea di k\u00ealiya daw\u00ee de di nava b\u00ea\u00e7areseriya r\u00eaveberiy\u00ea de as\u00ea \u00fb p\u00fb\u00e7 bibin, heta w\u00ea bi xwe re pirsgir\u00eakan girantir bike. Eger hewce bike ku mirov m\u00eenakeke d\u00eerok\u00ee bide, mirov dikare behsa ezm\u00fbna Sovyet\u00ea bike. Bi awayek\u00ee desthilatpar\u00eaz n\u00eaz\u00ee diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea b\u00fbn ev yek di t\u00eak\u00e7\u00fbna ezm\u00fbna Sovyet\u00ea de bi roleke diyarker rab\u00fbye. Di bingeh\u00ea \u015fore\u015f\u00ean serneket\u00ee de heman diyarde ve\u015fart\u00ee heye. Ev \u015fore\u015f, yan bi ti away\u00ee nikar\u00eeb\u00fbne xwe ji t\u00eagihi\u015ftina r\u00eaveberiya desthilatpar\u00eaz qut bikin \u00fb di encama v\u00ea de b\u00fbne desthilatdar \u00fb riziyane, yan j\u00ee bi temam\u00ee diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea li derve hi\u015ftine \u00fb bi v\u00ee away\u00ee ber bi anar\u015f\u00eezma ferd\u00ee ve \u00e7\u00fbne \u00fb biv\u00eanev\u00ea t\u00eak\u00e7\u00fbn ferz kirine. Desthilatdariya dewletdar \u00fb hiyarer\u015f\u00eek destav\u00eatiye diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea \u00fb ev \u00e7avkaniya pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee ye. Heta ku dest neav\u00eajin diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea, w\u00ea \u00e7eloxwar\u00ee \u00fb berevaj\u00eeker nekin, m\u00eatinkar\u00ee \u00fb zordest\u00ee nikare xwe bi saz\u00ee bike, \u00fb ev diyarde biv\u00eanev\u00ea yan w\u00ea p\u00eak ney\u00ean an j\u00ee w\u00ea dem\u00ee bin. R\u00eaveber\u00ee \u00e7iqas\u00ee b\u00eane desteserkirin, \u00e7erx \u00fb mekan\u00eezmay\u00ean m\u00eatinkar\u00ee \u00fb zordest\u00ee j\u00ee w\u00ea li ser civakan ewqas\u00ee b\u00ea avakirin. Bi v\u00ee away\u00ee j\u00ee m\u00eena ku dev\u00ea qut\u00eeka Pandoray\u00ea vebe, tevahiya diyardey\u00ean civak\u00ee w\u00ea di nava pirsgir\u00eakan de bixeniqin.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eezama civaka xwezay\u00ee bi r\u00eaveberiya hiyarer\u015f\u00eek xirab\u00fb \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean \u00e7avkaniya xwe xweza li van z\u00eade b\u00fbn, bi v\u00ea re j\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee y\u00ean navxwey\u00ee derdikevin hol\u00ea. Pirsgir\u00eak\u00ean di war\u00ea \u00e7anda madd\u00ee \u00fb manew\u00ee ya civak\u00ea de her di\u00e7in girantir dibin. \u015eer\u00ean di navbera klan \u00fb qeb\u00eeleyan de dijwar dibin \u00ee\u015faret bi avahiyeke bi pirsgir\u00eak dikin. Di c\u00eehana z\u00eahn\u00ee de t\u00eag\u00een\u00ean bi nakok \u00ean xweday\u00ee \u00fb fikr\u00ean m\u00eetoloj\u00eek \u00ean derdikevin hol\u00ea bi xwe pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee y\u00ean z\u00eade dibin \u00eefade dikin. Em van diyardeyan hem\u00fbyan dikarin di civaka Sumer de bi awayek\u00ee xurt bib\u00eenin. \u015eer\u00ea di navbera xwedayan de, ya rast\u00ee pev\u00e7\u00fbna di navbera xanedan\u00ean hiyarer\u015f\u00eek \u00ean mezin dibin \u00fb r\u00eaveber\u00ean bajar-dewlet\u00ea de li ser berjewendiyan in. \u015eer\u00ean desthilatdariy\u00ea y\u00ean di navbera sal\u00ean 5000-3000 B.Z. de li Mezopotamya J\u00ear \u00fb pa\u015f\u00ea di tevahiya civak\u00ean \u015fareza de b\u00ea d\u00eetin, w\u00ea protot\u00eepa pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee \u00ean bi kok li ser bingeh\u00ea nakokiya bajar-gund (\u2018barbar\u2019) \u00fb lihevnekirin\u00ean \u00e7\u00een\u00ee y\u00ean yekdestdariy\u00ean m\u00eatinkar p\u00eak b\u00eene. Pi\u015ftre bi tevah\u00ee \u015f\u00eawey\u00ean lihevkirin\u00ea \u00fb \u015fer\u00ean civak\u00ee, pev\u00e7\u00fbn\u00ean hundir \u00fb derve y\u00ean bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewlet\u00ea y\u00ean derkevin hol\u00ea, m\u00eenak\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee y\u00ean a\u015ftiy\u00ea li van deran t\u00eane ceribandin.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>CIVAK TI CAR\u00ce JI XWESTEEKA XWE YA XWER\u00caVEBIRIN\u00ca NEGERIYAYE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tev\u00ee ku di nava dem \u00fb p\u00eavajoy\u00ea de r\u00eaveberiya desthilatpar\u00eaz bi ser ketiye j\u00ee civak ti car\u00ee ji xwesteka xwe ya xwer\u00eavebirin\u00ea negeriyaye \u00fb li dij\u00ee r\u00eaveberiya desthilatdar tim\u00ee xwesteka xwe ya xwer\u00eavebirin\u00ea mezin kiriye. Jixwe di d\u00eerok\u00ea de r\u00eaveberiy\u00ean qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran \u015f\u00eawegirtina her\u00ee berfireh a civakan e. Ya ku qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran p\u00eak an\u00ee bi xwe, xwer\u00eavebirin e. Li \u015f\u00fbna ku li ber r\u00eaveberiy\u00ean xer\u00eeb st\u00fby\u00ea xwe xwar bikin, tim\u00ee terc\u00eeh kirine ku bibin civak\u00ean ko\u00e7er \u00ean li \u00e7ol \u00fb \u00e7iyan, li qela\u00e7 \u00fb zozanan. \u00c7i dibe bila bibe ji ya xwe nehatine xwar\u00ea; qirkirin j\u00ee li ber \u00e7avan girtine, l\u00ea ji p\u00eadiviya bingeh\u00een a xwezaya civak\u00ee maf\u00ea xwer\u00eavebirin\u00ea negeriyane. Qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eer gelek\u00ee serwext b\u00fbn ku ji xwer\u00eavebirin\u00ea bigerin w\u00ea nasnameya xwe ji dest bidin \u00fb \u00eas\u00eer bikevin. Diyardeya j\u00eare dib\u00eajin berxwedana barbaran li dij\u00ee bajaran di bingeh\u00ea xwe de \u015fer\u00ea qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran e ku ji maf\u00ea xwer\u00eavebirin\u00ea nagerin \u00fb bergiriya nasnameya xwe dikin. Mirov bi awayek\u00ee berfireh dikare v\u00ea diyardey\u00ea heta roja me ya \u00eero bib\u00eene. Di keval\u00ean Sumeran de bi \u00eefadey\u00ean bi bandor \u00fb bi awayek\u00ee destanwar\u00ee qala \u00ear\u00ee\u015f \u00fb berxwedan\u00ean li dij\u00ee Sumeran t\u00ea kirin ku qeb\u00eeley\u00ean \u00e7ol\u00ea ango Aram\u00eetan (qeb\u00eeley\u00ean Proto Ereb) ji Rojava \u00fb y\u00ean H\u00fbrriyan (Proto Kurd) ji Bakur \u00fb Rojhilat bi p\u00ea\u015f dixistin.<\/p>\n\n\n\n<p>Pirsgir\u00eaka xwer\u00eavebirin\u00ea ya kom\u00ean qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran di p\u00eavajoy\u00ean qewm, milliyet an j\u00ee gelb\u00fbn\u00ea de xwe weke demokrasiy\u00ea (bi Yewnan\u00ee t\u00ea maneya \u2018xwer\u00eavebirina gel\u2019) bi gewde dike. Div\u00ea mirov demokrasiy\u00ea bi du xislet\u00ean w\u00ea bide naskirin: Yekem\u00een, di naveroka w\u00ea de dijbertiya dewletb\u00fbn \u00fb bi saz\u00eeb\u00fbna desthilatdariy\u00ea ya li ser gel heye. Duyem\u00een, xwer\u00eavebirina xwe ya ji r\u00ea\u00fbresm\u00ea may\u00ee b\u00eahtir bi xisleta tevl\u00eekirin\u00ea gur\u00e7\u00fbp\u00ea\u00e7 dike, bi v\u00ee away\u00ee \u00e7anda civ\u00een \u00fb guft\u00fbgoy\u00ea bi saz\u00ee dike, protot\u00eepa parlement\u00ea p\u00eak t\u00eene \u00fb bi v\u00ee reng\u00ee w\u00ea tek\u00fbz dike. Xwer\u00eavebirin weke xweseriya demokrat\u00eek tevl\u00eeb\u00fbna hem\u00fb yekey\u00ean civak\u00ea y\u00ean p\u00eawend\u00eedar p\u00eak t\u00eene \u00fb bi saz\u00ee dike. Di v\u00ea mijar\u00ea de m\u00eenaka d\u00eerok\u00ee ya bi bandor \u00fb bi belgey\u00ean niv\u00eesk\u00ee, em di demokrasiya At\u00eenay\u00ea de dib\u00eenin. Demokrasiya At\u00eenay\u00ea bi sedema ku bi temam\u00ee ji koletiy\u00ea nikarib\u00fb bibihure demokrasiyeke temam nay\u00ea hesibandin. L\u00ea ji ber ku di m\u00eenaka Spartay\u00ea de dewletb\u00fbn\u00ea qeb\u00fbl nake dewlet nay\u00ea hesibandin. Ev m\u00eenaka balk\u00ea\u015f a ji demokrasiya temam derbasb\u00fbna dewlet\u00ea der bar\u00ea demokrasiya rast\u00ee de \u00eero j\u00ee gelek ders\u00ean mirov j\u00ea bigire hene. Demokrasiya At\u00eenay\u00ea ji roja me ya \u00eero re nirx\u00ean hi\u015ftine hene weke rasterast demokras\u00ee, bi hilbijartin\u00ean salane destn\u00ee\u015fankirina r\u00eaveberiy\u00ea \u00fb nedana ti xisleteke jor ji bo kes\u00ean neqand\u00ee, diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea ya di fermana demokrasiy\u00ea de, \u00e7anda civ\u00eenan a welatiyan tevl\u00ee guft\u00fbgoy\u00ean pol\u00eet\u00eek dike ango wan bi awayek\u00ee perwerde dike. Hemin wek\u00ee din serhatiya b\u00eahejmar civak\u00ean din a neniv\u00eesand\u00ee heye \u00fb ya wan j\u00ee \u00e7andeke demokrasiy\u00ea ya bi heman reng\u00ee ye.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>DIV\u00ca MIROV TI CAR\u00ce DEMOKRASIY\u00ca BI DEWLET \u00db DESTHILATDARIY\u00ca RE WEKHEV NEKE \u00db NEB\u00ceNE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ezm\u00fbn \u00fb tecr\u00fbbey\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean me hewl da bi kurt\u00ee bi m\u00eenakan n\u00ee\u015fan bidin, bi awayek\u00ee berfireh heb\u00fbn \u00fb cudab\u00fbna diyardeya xwer\u00eavebirin \u00fb demokrasiy\u00ea li p\u00ea\u015f \u00e7avan radixin. \u015e\u00eaweyek\u00ee r\u00eaveberiy\u00ea ye ku r\u00ea nade desthilatdarb\u00fbn\u00ea, r\u00ea li ber pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee venake, firsend\u00ea nade derketina hol\u00ea ya zordest\u00ee \u00fb m\u00eatinkariy\u00ea. Gelek\u00ee gir\u00eeng e ku mirov li dij\u00ee hewldan\u00ean rizandin\u00ea y\u00ean r\u00eaveberiya desthilatdar van xislet\u00ean bingeh\u00een \u00ean demokrasiy\u00ea \u00fb xweseriya demokrat\u00eek tim\u00ee zelal bike \u00fb ji wan negere. Eger mirov demokrasiy\u00ea bike kiras\u00ea rewakirina desthilatdar\u00ee yan j\u00ee dewlet\u00ea, ev xirabiya her\u00ee mezin e ku mirov bi demokrasiy\u00ea bike. Div\u00ea mirov ti car\u00ee demokrasiy\u00ea bi dewlet \u00fb desthilatdariy\u00ea re wekhev neke, neb\u00eene. Eger bi v\u00ee away\u00ee t\u00eag\u00een b\u00eane tevl\u00eehevkirin hing\u00ea ji pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee re \u00e7areser\u00ee nay\u00ean peydakirin \u00fb heta her bi\u00e7e w\u00ea bikevin ser hev \u00fb z\u00eadetir bibin. Demokrasiy\u00ean serwextb\u00fbna pol\u00eet\u00eek \u00fb hestyariya exlaq\u00ee ya civak\u00ee tim\u00ee li ser piyan zind\u00ee \u00fb ge\u015f dih\u00ealin, ji bo pirsgir\u00eak\u00ean desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet dibin sedema \u00e7\u00eab\u00fbna wan, qad\u00ean rast\u00ee y\u00ean \u00e7areseriy\u00ea ne. Em rej\u00eemeke din a bi qas\u00ee demokrasiy\u00ea karibe b\u00eay\u00ee \u015fer pirsgir\u00eakan \u00e7areser bike nab\u00eenin. L\u00ea keng\u00ee xwe\u015fhal\u00ee \u00fb aramiya civak\u00ea bikeve ber derb\u00ean kujer \u00ean dewlet \u00fb desthilatdariy\u00ea ango tehl\u00fbkeyeke bi v\u00ee reng\u00ee derket hol\u00ea, demokras\u00ee bi co\u015f \u015fer dikin \u00fb bi h\u00easan\u00ee j\u00ee t\u00eak na\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n<p>Di serdema modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest de ji bo demokrasiyan \u00fb xweseriy\u00ean demokrat\u00eek tehl\u00fbkeya her\u00ee mezin ji desthilatdariy\u00ean dewleta netewe t\u00ean. Pirraniya dewlet\u00ean netewe y\u00ean kiras\u00ea demokrasiy\u00ea li xwe dikin, navend\u00eeb\u00fbna her\u00ee hi\u015fk p\u00eak t\u00eenin \u00fb bi v\u00ee away\u00ee maf\u00ea xwer\u00eavebirin\u00ea y\u00ea civak\u00ea bi temam\u00ee ji hol\u00ea radikin. Hegemonya \u00eedeoloj\u00eek a l\u00eeberal hewl dide v\u00ea xisleta dewleta netewe ya dijber\u00ee demokrasiy\u00ea, weke xisleta \u2018serdema demokrasiy\u00ea\u2019 bi h\u00eele bide pejirandin \u00fb ji aliy\u00ea dewleta netewe ve \u00eenkara demokrasiy\u00ea weke serketina rej\u00eema demokrasiy\u00ea t\u00ea qeb\u00fblkirin. Li hember\u00ee modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest pirsgir\u00eaka rast\u00ee ya demokrasiyan ew e, div\u00ea cudahiya xwe n\u00ee\u015fan bidin \u00fb dev ji xisleta xwe ya tevl\u00eekirin\u00ea \u00fb domdar bernedin. Heta hegemonya desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet\u00ea ney\u00ea ferzkirin pirsgir\u00eakeke civak\u00ee ya ku demokras\u00ee \u00e7areser nekin tineye.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SEDEMA BINGEH\u00ceN A T\u00caK\u00c7\u00dbNA SOSYAL\u00ceZMA P\u00caKHAT\u00ce<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sosyal\u00eezma p\u00eakhat\u00ee hewl da pirsgir\u00eaka desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet\u00ea bi p\u00eakan\u00eena desthilatdar\u00ee \u00fb dewleteke din \u00e7areser bike \u00fb ev j\u00ee sedema bingeh\u00een a \u00eeflasa w\u00ea ye. Sosyal\u00eezma p\u00eakhat\u00ee qet hesab nekirib\u00fb ku desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet sermayeya komb\u00fby\u00ee ne, wexta fonksiyonel dibin bi sermaye \u00fb kap\u00eetal\u00eezm\u00ea bi encam dibin. Di war\u00ea teor\u00eek \u00ea v\u00ea mijar\u00ea de \u00e7avkor\u00ee b\u00fb ye. Dewletdariya netewe ya navend\u00ee ji m\u00eenak\u00ean l\u00eeberal \u00ean klas\u00eek qat bi qat mezintir kiriye \u00fb yeq\u00een kiriye ku w\u00ea bi v\u00ee away\u00ee bigih\u00eeje komin\u00eezm\u00ea, l\u00ea di dawiy\u00ea de bi p\u00eakhatina her\u00ee hov a kap\u00eetal\u00eezm\u00ea re r\u00fbbir\u00fb b\u00fbye. Encama her\u00ee gir\u00eeng a ezm\u00fbna sosyal\u00eezma p\u00eakhat\u00ee ew e, sosyal\u00eezm b\u00ea demokras\u00ee p\u00eak nay\u00ea. Di roja me ya \u00eero de pirsgir\u00eak\u00ean bi nav\u00ea civaka siv\u00eel, maf\u00ean mirov \u00fb hindikayiyan, pirsgir\u00eak\u00ean r\u00eaveberiy\u00ean xwecih\u00ee \u00fb bi tevah\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean netewey\u00ee y\u00ean klas\u00eek gelek\u00ee z\u00eade b\u00fbne. Ji ber ku dewleta netewe ya navend\u00ee xwer\u00eaveber\u00ee \u00fb demokras\u00ee tepisandine, pirsgir\u00eak\u00ean behsa wan t\u00ea kirin derketine hol\u00ea. Ji lewra ji bo ev pirsgir\u00eak b\u00eane \u00e7areserkirin div\u00ea ew zem\u00een\u00ea tepisandin \u00fb desteserkirina mafan \u00ea dewleta netewe ji hol\u00ea b\u00ea rakirin. Hem karekter\u00ea federal \u00ea DYE\u2019y\u00ea, hem j\u00ee xwebip\u00ea\u015fvebirina Yek\u00eetiya Ewr\u00fbpay\u00ea ber bi aliyek\u00ee ve ku p\u00ea nirx\u00ean demokrat\u00eek \u00ean hatine desteserkirin h\u00ead\u00ee h\u00ead\u00ee be j\u00ee ji n\u00fb ve li civaka siv\u00eel, ferd, hindikay\u00ee \u00fb r\u00eaveberiy\u00ean xwecih\u00ee vediger\u00eene, n\u00ee\u015fan didin ku ji takt\u00eek \u00fb teoriy\u00ean s\u00eased sal\u00ee y\u00ean dewleta netewe \u00e7erx kirine, ji wan vegeriyane. Ji ber ku p\u00eavajoya s\u00eased sal\u00ee bi qas\u00ee ku di ti dema d\u00eerok\u00ea de nehatibe d\u00eetin r\u00ea li ber \u015feran, talanan, m\u00eatinger\u00ee, qirkirin \u00fb as\u00eem\u00eelasyonan vekir. M\u00eenaka Yek\u00eetiya Ewr\u00fbpay\u00ea bi s\u00eenor be j\u00ee gavek e ku ber bi demokrasiy\u00ea ve hatiye av\u00eatin. \u00c7awa ku di modela dewleta netewe de j\u00ee hat d\u00eetin, ev modela li demokrasiy\u00ea vekir\u00ee, \u00eeht\u00eemaleke xurt e, ji aliy\u00ea dewlet \u00fb gel\u00ean dinyay\u00ea ve were parvekirin. L\u00ea wer xuya dike ku bi awayek\u00ee bingeh\u00een a li parzem\u00een\u00ean din \u00ean dinyay\u00ea p\u00ea\u015f bikeve, demokrasiya rad\u00eekal e. Ezm\u00fbna Emer\u00eeka Lat\u00een, n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean welat\u00ean ber\u00ea y\u00ean sosyal\u00eezma p\u00eakhat\u00ee, rastiya Hindistan \u00fb heta Efr\u00eekay\u00ea gir\u00eengiya demokrat\u00eekb\u00fbn\u00ea her roja di\u00e7e b\u00eahtir n\u00ee\u015fan didin \u00fb ne\u00e7ar dikin ku p\u00ea\u015fketin ber bi v\u00ee al\u00ee ve p\u00eak b\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Li her\u00eam \u00fb dayika ni\u015ftiman a \u015faristaniya navend\u00ee kaosa mezin a p\u00eak t\u00ea, \u00eeflasa dewletdariya netewe \u00fb parvekirina desthilatdariy\u00ea ji her al\u00ee ve \u00fb bi temam\u00ee e\u015fkere n\u00ee\u015fan dide. V\u00ea kaos\u00ea maskey\u00ean desthilatdariy\u00ean xwe disip\u00earin hiyarer\u015fiy\u00ean reh\u00ean wan k\u00fbr di\u00e7in \u00fb dewlet\u00ean netewe y\u00ean Filist\u00een-\u00cesra\u00eel, Iraq \u00fb Afganistan\u00ea an\u00eene xwar\u00ea \u00fb vebirr\u00ee n\u00ee\u015fan daye ku ew \u00e7avkaniya bingeh\u00een a pirsgir\u00eakan in, \u00fb d\u00eesa ji her al\u00ee ve li p\u00ea\u015f \u00e7avan raxistiye ku ew \u00e7avkaniya \u015f\u00eeddet, teror, \u015fer \u00fb tevkujiy\u00ea ne. Dewleta netewe \u00fb parvekirina desthilatdariy\u00ea m\u00eena tope\u015feq\u00ea *bumerang\u00ea+ vedigere li xwediy\u00ean xwe dide \u00fb ji bil\u00ee v\u00ea ti\u015ftek j\u00ea nay\u00ea \u00fb ev rast\u00ee j\u00ee t\u00eara xwe pi\u015ftrast b\u00fbye.<\/p>\n\n\n\n<p>Di van \u015fert \u00fb mercan de h\u00eaza \u00e7areserker a demokrasiya rad\u00eekal \u00fb konfederal\u00eezma demokrat\u00eek derdikeve hol\u00ea. Li ser v\u00ea cografyay\u00ea \u015feveqa \u015faristaniy\u00ea av\u00eat \u00fb j\u00eare b\u00fb derg\u00fb\u015f, v\u00ea car\u00ea j\u00ee \u015feveqa federal\u00eezma demokrat\u00eek, demokrasiya rast\u00ee \u00fb rad\u00eekal diav\u00eaje \u00fb j\u00eare dibe derg\u00fb\u015f. Di xwezay\u00ea de r\u00eazik \u00fb p\u00eevanek heye: Her ti\u015ft li ser koka xwe ji n\u00fb ve h\u00ea\u015f\u00een dibe. Wer xuya dike ku demokras\u00ee j\u00ee w\u00ea li ser reh\u00ean xwe y\u00ean digih\u00eejin \u015fore\u015fa neol\u00eet\u00eek\u00ea bi temam\u00ee \u00fb bi awayek\u00ee serket\u00ee w\u00ea ji n\u00fb ve h\u00ea\u015f\u00een bibe. Ev derg\u00fb\u015fa ku h\u00ea j\u00ee derban ji \u015faristaniy\u00ean hegemon\u00eek \u00ean navend\u00ee hem\u00fbyan dixwe, p\u00eakan e ku zarok\u00ea demokrasiy\u00ea xwed\u00ee \u00fb mezin bike. Ev \u00e7iya \u00fb erd\u00ean ji m\u00eaj ve h\u00eaza xwer\u00eavebirin\u00ea, qab\u00eeliyeta civakb\u00fbna pol\u00eet\u00eek \u00fb exlaq\u00ee ji dest dane, heye ku careke din, ji derketina \u2018Kurt\u00ee\u2019yan a derg\u00fb\u015f\u00ea \u00fb me\u015fa wan re \u015fahidiy\u00ea bikin. Li \u00e7anda Rojhilata Nav\u00een her ti\u015ft m\u00eesala k\u00fbp\u00ean bi ser hev ve kir\u00ee ne. Heq\u00eeqeta civak\u00ee ya li qadek\u00ea serketina xwe pi\u015ftrastkir\u00ee, xwed\u00ee w\u00ea xislet\u00ea ye ku bi lez li qad\u00ean din belav dibe. \u00ceslam di nava demeke kin a bi qas\u00ee s\u00eeh sal\u00ee de b\u00fb s\u00eestemeke dinyay\u00ea. Pirsgir\u00eakeke pi\u00e7\u00fbk a m\u00eena Filist\u00een\u00ea bi salan e ku fena tevahiya her\u00eam\u00ea kiribe \u00eas\u00eer\u00ea xwe. Demokrasiya rast\u00ee ya bi \u015feveqa Kurdistan\u00ea re di derg\u00fb\u015fa \u015faristaniy\u00ea de mezinb\u00fby\u00ee \u00ead\u00ee dikare gav biav\u00eaje \u00fb xweseriya demokrat\u00eek, konfederal\u00eezma demokrat\u00eek \u00fb \u00eefadeya s\u00eestemat\u00eek a van diyardeyan tevan modern\u00eeteya demokrat\u00eek, weke alternat\u00eefeke li dij\u00ee modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest dest p\u00ea kiriye bi rolek\u00ea radibe. Li dij\u00ee s\u00eestema modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest a bi gelek ders\u00ean ibretwar\u00ee \u00eeflasa xwe her roja derbas dibe pi\u015ftrast dike, modern\u00eeteya demokrat\u00eek m\u00eena roja hilt\u00ea ye.<\/p>\n\n\n\n<p>Di t\u00eakiliy\u00ean desthilatdar\u00ee, dewlet \u00fb xweseriya demokrat\u00eek de pirsgir\u00eaka bingeh\u00een a div\u00ea mirov ji hev derxe ew e, div\u00ea cudahiy\u00ean di navbera xwe de \u00e7awa bipar\u00eazin \u00fb bi r\u00eak\u00fbp\u00eak bikin ango w\u00ea pirsgir\u00eaka a\u015ftiya civak\u00ee \u00e7awa \u00e7areser bikin. Em ji m\u00eenak\u00ean d\u00eerok\u00ee \u00fb rojane dib\u00eenin ku keng\u00ee hewl didin hevdu bi temam\u00ee tesfiye bikin, desthilatdariya dewlet\u00ea vediguhere cinawir\u00ea (Lev\u00eeathan) civak\u00ee \u00fb p\u00eavajoya kaot\u00eek k\u00fbrtir \u00fb domdar dibe. Her ceribandina \u00e7areseriy\u00ea ya di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de h\u00ea b\u00eahtir b\u00eahn\u00ea li civak\u00ea di\u00e7ik\u00eene \u00fb w\u00ea diqed\u00eene. Ji \u00e7areserneb\u00fbn\u00ea mirovatiyeke b\u00fbye m\u00eena moriyan a di bin \u00eedareya mutleq a dewlet\u00ea \u00fb qalib\u00ean z\u00eadexwarin-bikaran\u00een\u00ea de as\u00eamay\u00ee pa\u015fve dim\u00eene. Ev rast\u00ee bi \u00ear\u00ee\u015f\u00ean topyek\u00fbn a modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest li dij\u00ee civak\u00ea p\u00eak hatiye. Qelsiy\u00ean \u015fore\u015fgertiya utop\u00eek \u00fb ji ber ku nikar\u00eeb\u00fbye ji desthilatgiriy\u00ea bibihure, modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest b\u00eahtir bi h\u00eaz b\u00fbye.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7areseriya xweseriya demokrat\u00eek bi du cure r\u00eabazan dikare bi van avahiy\u00ean d\u00eawane re ser\u00ee derxe. R\u00eabaz\u00ean \u015fore\u015fger \u00fb reformker. R\u00eabaza \u015fore\u015fger a bi tevah\u00ee xirakirina avahiy\u00ean modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest, nexasim desthilatdariya dewlete netewe dike armanc, ji ezm\u00fbn\u00ean w\u00ea y\u00ean d\u00eerok\u00ee j\u00ee diyar b\u00fbye ku desthilatdariya dewleta netewe bi h\u00eaztir kiriye \u00fb bi ser neketiye ku avahiy\u00ean wekhev\u00ee, azad\u00ee \u00fb demokrat\u00eek \u00ean civak\u00ea ava bike. Demokrasiya reformker j\u00ee di nava modern\u00eeteya serdest de heliyaye, nikar\u00eeb\u00fbye xwe ji v\u00ea aq\u00fbbet\u00ea rizgar bike. Encama em ji v\u00ea bigirin ev e, \u00e7i r\u00eabaz were bikaran\u00een bila were bikaran\u00een, ya esas ew e, div\u00ea mirov alternat\u00eef\u00ean entelektuel\u00ee \u00fb saz\u00eey\u00ee y\u00ean s\u00eestema modern\u00eeteya demokrat\u00eek p\u00ea\u015fde bibin di rojev\u00ea de bih\u00eale \u00fb bi cih b\u00eene. Div\u00ea mirov karibe texm\u00een bike ku herdu s\u00eestem\u00ean modern\u00eetey\u00ea, dibe ku bi sedsalan li cem hev bim\u00eenin, \u00fb li gor\u00ee v\u00ea, mirov hem di binyeya dewleta netewe ya taybet de, hem j\u00ee di nava s\u00eestema jor-netewan a gerd\u00fbn\u00ee de \u00e7areseriy\u00ean dest\u00fbr\u00ee y\u00ean demokrat\u00eek p\u00ea\u015f bixin \u00fb bi \u00eeht\u00eemaleke xurt, p\u00eakan e ku ji t\u00eakil\u00ee \u00fb nakokiy\u00ean di navbera xwe de bibihurin. P\u00ea\u015fketineke bi v\u00ee reng\u00ee dikare rabihuriya ney\u00ean\u00ee bigih\u00eene pa\u015feroja er\u00ean\u00ee.<\/p>\n\n\n\n<p>(Ev be\u015f ji par\u00eaznameya R\u00eaber Apo ya bi nav\u00ea&nbsp;<strong>Parastina Kurd\u00ean di nav Penc\u00ea Qirkirina \u00c7and\u00ee de: Pirsgir\u00eaka Kurd \u00fb \u00c7areseriya Netewaya Demokrat\u00eek hatiye girtin..)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Li ser v\u00ea cografyay\u00ea \u015feveqa \u015faristaniy\u00ea av\u00eat \u00fb j\u00eare b\u00fb derg\u00fb\u015f, v\u00ea car\u00ea j\u00ee \u015feveqa federal\u00eezma demokrat\u00eek, demokrasiya rast\u00ee \u00fb rad\u00eekal diav\u00eaje \u00fb j\u00eare dibe derg\u00fb\u015f. JI PAR\u00caZNAMEY\u00caN R\u00caBER APO Ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eak\u00ean bingeh\u00een \u00ean civak\u00ee di diyardeya r\u00eaveberiya civak\u00ee de jihevkirina \u015f\u00eawey\u00ean desthilatdarpar\u00eaz \u00fb otonompar\u00eaz\u00ean demokrat\u00eek gelek\u00ee gir\u00eeng e. Heta cudahiy\u00ean bi kok [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11232,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[71],"tags":[],"class_list":["post-11830","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nuce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11830","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11830"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11830\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11831,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11830\/revisions\/11831"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11830"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11830"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11830"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}