{"id":11804,"date":"2025-04-23T07:07:26","date_gmt":"2025-04-23T07:07:26","guid":{"rendered":"https:\/\/freedomforabdullahocalan.org\/ku\/?p=11804"},"modified":"2025-04-23T07:07:27","modified_gmt":"2025-04-23T07:07:27","slug":"diroka-pirsgireka-kurd-u-rewsa-we-ya-heyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/?p=11804","title":{"rendered":"D\u00eeroka pirsgir\u00eaka Kurd \u00fb rew\u015fa w\u00ea ya hey\u00ee"},"content":{"rendered":"\n<p>\u00c7avkaniya pirsgir\u00eaka Kurd a \u00eero, ne bi ten\u00ea ya Kurdan belk\u00ee j\u00ee \u00e7avkaniya pirsgir\u00eak\u00ean pirraniya mirovahiy\u00ea ye. \u00c7avkan\u00ee hiyerar\u015f\u00ee, bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewleta ji nava civaka neol\u00eet\u00eek a Kevana Bi Bereket derket\u00ee ye.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/anfkurdi.com\/uploads\/ku\/articles\/2025\/04\/20250423-20250422-image-870x-664f4e724e81d-webp7533c5-image-jpg374cec-image.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>JI PAR\u00caZNAMEY\u00caN R\u00caBER AP<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7avkaniya pirsgir\u00eaka Kurd a \u00eero, ne bi ten\u00ea ya Kurdan belk\u00ee j\u00ee \u00e7avkaniya pirsgir\u00eak\u00ean pirraniya mirovahiy\u00ea ye. \u00c7avkan\u00ee hiyerar\u015f\u00ee, bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewleta ji nava civaka neol\u00eet\u00eek a Kevana Bi Bereket derket\u00ee ye. \u015earistaniya Sumer\u00ea ya li Mezopotamya J\u00ear (3000-2000 B.Z.), bi awayek\u00ee weke \u00e7areyek\u00ea ji bo pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee p\u00eak hat y\u00ean ku civaka neol\u00eet\u00eek a \u00e7avkaniya w\u00ea Mezopotamya Jor r\u00ea li ber wan vekirib\u00fb. Pirsgir\u00eak p\u00eak dihatin lewma \u015f\u00ean\u00ee z\u00eade dib\u00fbn, erdan q\u00eem nedikir \u00fb \u015fer pirr dib\u00fbn. Rahib\u00ean Sumeran \u00ean li Mezopotamya J\u00ear bi zaneb\u00fbna xwe ya p\u00ea\u015fket\u00ee \u00fb bi \u00e7anda neol\u00eet\u00eek\u00ea ya xwe p\u00ea serwext kirib\u00fbn, bi tevah\u00ee h\u00eaman\u00ean madd\u00ee \u00fb manew\u00ee bi kar an\u00een \u00fb bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewleta bi navend perestgeh ved\u00eetin \u00fb di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de ji van pirsgir\u00eak\u00ean d\u00eerok\u00ee re li \u00e7arey\u00ea geriyan. Di destp\u00eak\u00ea de d\u00eetin ku nexapiyane. Mirov dib\u00eaje qey serdema destp\u00eak\u00ea ya xwe disip\u00eare s\u00eabera bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewlet\u00ea ji pirsgir\u00eak\u00ean dem\u00ea re \u00e7arey\u00ean m\u00fbc\u00eezewar\u00ee d\u00eetine. M\u00eetolojiya dem\u00ea b\u00ea sedem n\u00eezamek\u00ee n\u00fb \u00eefade nedikir, belk\u00ee j\u00ee ya b\u00ea menaye gava p\u00ea\u015f\u00ee ya tevahiya b\u00fbyer\u00ean di d\u00eeroka mirovatiy\u00ea de n\u00eezamek\u00ee xweday\u00ee \u00eefade dikir. M\u00fbc\u00eezeya \u015fore\u015fa neol\u00eet\u00eek veguher\u00eeb\u00fb m\u00fbc\u00eezeya \u015faristaniy\u00ea. S\u00eestema hatib\u00fb avakirin belk\u00ee j\u00ee d\u00eesa s\u00eestema d\u00eerok\u00ea ya her\u00ee dir\u00eaj \u00fb b\u00eapirsgir\u00eak dixebit\u00ee b\u00fb. L\u00ea her ku nakokiy\u00ean di nava w\u00ea de mezin b\u00fbn \u00fb gihi\u015ftin, v\u00ea car\u00ea ji derketina hol\u00ea ya pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee re bi rola p\u00eeriktiy\u00ea rab\u00fb \u00fb xwe ji v\u00ea nehi\u015ft. Di belgey\u00ean niv\u00eesk\u00ee y\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee de cih digire ku di d\u00eerok\u00ea de pirsgir\u00eaka civak\u00ee bi rew\u015fa xwe ya her\u00ee xwer\u00fb di civaka Sumeran de p\u00eak hatiye. Di navbera xweda \u00fb xwedayan de, di navbera xweda \u00fb evd\u00ean wan de pirsgir\u00eak\u00ean rast\u00ee y\u00ean civak\u00ee, \u015fer \u00fb nakokiy\u00ean navbera xwediy\u00ean desthilatdariy\u00ea \u00fb mirov\u00ean weke koley\u00ea xwe bi kar t\u00eenin n\u00ee\u015fan didin. Civaka Sumer a di d\u00eerok\u00ea de mohra xwe li gelek yekem\u00eenan daye, di heman dem\u00ea de ji aliy\u00ea pirsgir\u00eak\u00ean r\u00ea li ber wan vekiriye j\u00ee yekem\u00eentiyeke b\u00eahemta tems\u00eel dike.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirov dikare pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee y\u00ean cidd\u00ee \u00fb p\u00ea\u015f\u00ee y\u00ean kom\u00ean or\u00eej\u00een\u00ean wan Kurd bi \u015faristaniya Sumer ve gir\u00ea bide. Jixwe Destana Gilgam\u00ea\u015f li ser van pirsgir\u00eakan hatiye h\u00fbnandin. Hem \u00e7anda hiyerar\u015f\u00eek a El Ubeyd\u00ea (4500-3500 B.Z.) hem j\u00ee \u00e7anda s\u00eete ya \u00dbr\u00fbk\u00ea (3500-3000) diviyab\u00fb xwe tim\u00ee ber bi Rojhilat \u00fb Bakur ve berfireh bikirana. Ji bo karibin weke p\u00eakhatin\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee y\u00ean xwed\u00ee \u00e7anda bajar, \u00e7\u00een\u00ee \u00fb dewletdar dewam bikin ne\u00e7ar \u00fb mecb\u00fbr b\u00fbn ber bi herdu aliyan ve bi\u00e7in \u00fb xwe bi civaka neol\u00eet\u00eek xurt \u00fb xwed\u00ee bikin. Ne\u00e7ar\u00ee, \u015fer bi xwe re t\u00eene. T\u00eakiliya di navbera Gilgam\u00ea\u015f \u00fb Enk\u00eedo de, problemat\u00eeka t\u00eakiliy\u00ean t\u00eep\u00eek \u00fb p\u00ea\u015f\u00ee ya emperyal-m\u00eatinger a di d\u00eerok\u00ea de \u00eefade dike, n\u00ee\u015fan dide. Kom\u00ean or\u00eej\u00een\u00ean wan Kurd di \u015fexs\u00ea H\u00fbmbaba de berxwedana li dij\u00ee t\u00eakiliya bi emperyal m\u00eatingeran re tems\u00eel dikin. Di bingeh\u00ea pirsgir\u00eak\u00ea de li dij\u00ee jiyana bajar\u00ee, \u00e7\u00een\u00ee \u00fb dewletdar\u00ee parastina jiyana wekhev\u00eexwaz \u00fb azad \u00fb civaka neol\u00eet\u00eek\u00ea heye. Enk\u00eedo weke \u00eas\u00eer t\u00eenin \u00dbr\u00fbk\u00ea, w\u00ee ked\u00ee dikin \u00fb di nava civaka baj\u00ear de li dij\u00ee civaka ji nav\u00ea t\u00ea hevkariy\u00ea dike \u00fb di r\u00ean\u00ee\u015fandan\u00ea de t\u00ea bikaran\u00een.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeb\u00eeley\u00ean H\u00fbrr\u00ee li dij\u00ee mezinb\u00fbna \u015faristaniya baj\u00ear tim\u00ee li ber xwe dan. Ev berxwedan\u00ean li r\u00eaze\u00e7iyay\u00ean Zagros\u00ea n\u00ee\u015fan didin ku pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee \u00e7iqas\u00ee belav \u00fb domdar b\u00fbne. Got\u00ee avahiyeke konfederat\u00eef ya e\u015f\u00eer\u00ean bi koka xwe Zagros\u00ee ne; ew ji van e\u015f\u00eeran \u00ean p\u00ea\u015f\u00ee ne ku li dij\u00ee r\u00eaveber\u00ean Sumeran bi ser ketin \u00fb nav\u00ea xwe li d\u00eerok\u00ea niv\u00eesandin. Pa\u015f\u00ea \u00e7awa ku em di d\u00eeroka \u015faristaniy\u00ea de gelek caran dib\u00eenin, y\u00ean serket\u00ee di nava \u00e7anda serwer \u00ean t\u00eak\u00e7\u00fby\u00ee de dihelin \u00fb em m\u00eenak\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee y\u00ean di v\u00ee war\u00ee de bi awayek\u00ee vebirr\u00ee dib\u00eenin. Hegemon\u00ean ku huner\u00ea \u015fer ew derxistine hol\u00ea, s\u00eestema serwer tim\u00ee bi h\u00eaz dikin. Dema hewl didin pirsgir\u00eakan \u00e7areser bikin, bi awayek\u00ee nakokane b\u00eahtir mezin dikin. Desthilatdar\u00ee b\u00eahtir r\u00ea li ber desthilatdariy\u00ea, dewlet b\u00eahtir r\u00ea li ber dewlet\u00ea vedike; bi v\u00ee away\u00ee pirsgir\u00eak qat bi qat z\u00eade dibin.<br>Hegemon\u00ean Bab\u00eel \u00fb As\u00fbr \u00ean r\u00ea\u00fbresma desthilatdariy\u00ea ji Sumeran girtib\u00fbn, s\u00eestem bi awayek\u00ee berfireh \u00fb seranser belav kirin \u00fb bi v\u00ee away\u00ee ketin rew\u015feke bi heman reng\u00ee. Ev pirsgir\u00eak\u00ean \u00e7avkaniya wan bajar, \u00e7\u00een \u00fb desthilatdar\u00ee-dewlet e, bi berfireh\u00ee \u00fb k\u00fbrah\u00ee mezin b\u00fbn \u00fb xwestin \u00e7areseriya wan j\u00ee di heman xeleka kor de bi b\u00eahtir berfirehb\u00fbn \u00fb k\u00fbrkirin\u00ea bib\u00eenin. Berfirehb\u00fbn r\u00ea li ber emperyal\u00eezm \u00fb m\u00eatingeriy\u00ea, seranser\u00ee- k\u00fbrb\u00fbn j\u00ee r\u00ea li ber b\u00eahtir \u00e7\u00een\u00eeb\u00fbn \u00fb m\u00eatinkariy\u00ea vedike. Pa\u015f\u00ea v\u00ea mekan\u00eezmeya s\u00eestem\u00ea heta roja me ya \u00eero bi dubarekirin\u00ea xwe mezin kir \u00fb hat tim\u00ee weke xwe ma: Li derve avahiya emperyal\u00eest \u00fb m\u00eatinger mezin kir, li hundir j\u00ee serweriya \u00e7\u00een\u00ee. Y\u00ea bi ser dikeve \u00fb y\u00ea t\u00eak di\u00e7e dibin qurban\u00ea heman s\u00eestem\u00ea. Xeleka berxwedan\u00ea ya ant\u00ee-\u015faristan\u00ee ya li r\u00eaze\u00e7iyay\u00ean Toros-Zagros\u00ea j\u00ee w\u00ea her tim bi dubarekirin\u00ea xwe mezin bike \u00fb mekan\u00eezmeya xwe ya azad p\u00ea\u015fde bibe. Bi mekan\u00eezmeya berxwedan\u00ea ya ji bo azadkirin\u00ea b\u00eereweriya qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eer\u00ea w\u00ea b\u00eahtir bi p\u00ea\u015f bikeve, r\u00eaxistiniya wan b\u00eahtir berfireh bibe \u00fb bi v\u00ee away\u00ee w\u00ea hewl bidin b\u00eahtir qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran azad bikin. Li cem herdu mekan\u00eezmeyan j\u00ee diyalekt\u00eeka hey\u00een\u00ea dime\u015fe, me\u015fa herdu diyalekt\u00eekan j\u00ee tim\u00ee xwe mezin dike.<\/p>\n\n\n\n<p>Bi belavb\u00fbna \u00e7anda Sumer \u00fb hegemonya Bab\u00eel \u00fb As\u00fbran pirsgir\u00eak\u00ean \u015faristaniy\u00ea dijwar dibin. Bersiva or\u00eej\u00een\u00ean Kurd ji van pirsgir\u00eakan re di r\u00ea\u00fbresma Mazda-M\u00eetra \u00fb Zerde\u015ft de xwe n\u00ee\u015fan dide. Di v\u00ea r\u00ea\u00fbresm\u00ea bi xwe de \u00e7anda Sumeran heye. L\u00ea v\u00ea \u00e7and\u00ea \u00e7awa digirin, qeb\u00fbl nakin w\u00ea vediguher\u00eenin ango afir\u00eeneriya wan bi xwe bingeh e. Veguher\u00een d\u00eerok\u00ee ye. Ya r\u00ea\u00fbresma \u00e7anda Greko-Romen mumk\u00een kir, ev veguher\u00eena d\u00eerok\u00ee ye. Er\u00ea di d\u00eeroka mirovatiy\u00ea de dogmat\u00eezma civaka koledar hilnewe\u015fand, l\u00ea d\u00eesa j\u00ee xwed\u00ee w\u00ea serdestiy\u00ea ye ku dikare hinek\u00ee nerm bike, bi\u015fik\u00eene \u00fb carinan j\u00ee alternat\u00eef\u00ean n\u00fb p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f bike. Mirov, exlaq\u00ea w\u00ee, ango \u00eeradeya w\u00ee digih\u00eene qonaxeke jor. T\u00eakiliya azadiya mirov bi exlaq \u00fb \u00eeradey\u00ea re dat\u00eene. Mirovatiya ku li cem xweda \u00fb qral-xweday\u00ean beriya hing\u00ea di dereceya ne ti\u015ftek\u00ee de b\u00fb, di rew\u015fa girsey\u00ean evdan a bes\u00eet de b\u00fb, \u00ead\u00ee isyan dikir, bi \u00eeradeya xwe radib\u00fb \u00fb exlaq\u00ea xwe bi xislet\u00ean n\u00fb y\u00ean azadiy\u00ea ava dikir.<br>&nbsp;<br>\u00c7anda li q\u00fbntara \u00e7iyay\u00ean Zagros\u00ea \u00fb nexasim bersiva Zerde\u015ft\u00ee, ji bo mirov li pirsgir\u00eak\u00ean bingeh\u00een \u00ean dem\u00ea serwext bibe gelek\u00ee gir\u00eeng e, m\u00eena kil\u00eeta deriy\u00ea f\u00eahm\u00ea ye. Mirov dikare bersiva \u00ceslam\u00ee ya ji pirsgir\u00eak\u00ean \u00e7avkaniya wan \u015faristan\u00ee re ji n\u00eaz ve anal\u00eez bike. Du heta s\u00ea h\u00eaz\u00ean hegemon\u00eek \u00ean dem\u00ea \u015faristaniy\u00ean B\u00eezans, Sasan\u00ee \u00fb Hebe\u015f\u00ea bandora wan her di\u00e7e ji \u00e7ar aliyan ve li ser jiyana qeb\u00eeley\u00ee ya N\u00eevgirava Erebistan\u00ea z\u00eade dibe. Bi v\u00ea re j\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee pirr dibin. Mirov dikare \u00ceslam\u00ea weke bersiva van pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee \u015f\u00eerove bike. \u015earistaniy\u00ean behsa wan t\u00ea kirin, n\u00fbner\u00ean her\u00ee daw\u00ee y\u00ean \u00e7anda serdema destp\u00eak\u00ea b\u00fbn. Ji pirsgir\u00eak\u00ean tevahiya serdema destp\u00eak\u00ea re neb\u00fbn bersiv, berevaj\u00ee li qad\u00ean berfirehtir belavkirin \u00fb k\u00fbr kirin. Jixwe ji v\u00ea z\u00eadetir roleke wan a din nemab\u00fb. Mirov dikare r\u00ea\u00fbresma bersivdan\u00ea ya d\u00een\u00ee ya Brah\u00eem\u00ee bi awayek\u00ee bingeh\u00een weke \u015f\u00eawazek\u00ee xweser \u00ea \u00e7areseriy\u00ea ji bo pirsgir\u00eak\u00ean ji \u00e7anda qral-xweday\u00ean serdema destp\u00eak\u00ea peydab\u00fby\u00ee \u015f\u00eerove bike. Di qonaxa ji Brah\u00eem heta bi M\u00fbsa de di navbera Nemr\u00fbt\u00ean Bab\u00eel \u00fb As\u00fbr \u00ean bi koka xwe Sumer\u00ee (dema qral-xwedayan) \u00fb Firewn\u00ean Misr\u00ea de (qral\u00ean \u00eedea dikin ku ew xweda bi xwe ne) civakeke tengavb\u00fby\u00ee heye. Mirov dikare v\u00ea dem\u00ea weke dema bersivdan \u00fb \u00e7ared\u00eetina ji pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee re bi awayek\u00ee p\u00eaxemberwar\u00ee, \u015f\u00eerove bike. Tev\u00ee xweseriya xwe hem\u00fby\u00ee, bersiva M\u00fbsawar\u00ee ya ji bo pirsgir\u00eak\u00ean qeb\u00eeleya Ibr\u00ee ji Qraltiyeke Pi\u00e7\u00fbk a \u00cesra\u00eel\u00ea w\u00eadetir ne\u00e7\u00fbye. Qraltiya bi taybet\u00ee xwe bi f\u00eegur\u00ean P\u00eaxember Dawid \u00fb Sil\u00eaman n\u00ee\u015fan dide, sentezeke \u00e7or a \u00e7anda Misr\u00ea ye; \u00e7\u00eeroka qraltiy\u00ea ya tebeqeya jor \u00eefade dike.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00ea\u00fbresma ber\u00ea di dema \u00cemparatoriya Romay\u00ea de pirsgir\u00eak\u00ean civaka koledar bi qas\u00ee \u00e7iyan mezin kirin. R\u00ea\u00fbresma \u00cesew\u00ee j\u00ee ji aliy\u00ea xizan, kole \u00fb b\u00eakar\u00ean aware bersivek b\u00fb. Nakokiya di navbera Xiristiyant\u00ee \u00fb M\u00fbsew\u00eetiy\u00ea de p\u00ea\u015f\u00ee \u00e7\u00een\u00ee b\u00fb. Romay\u00ea hem di nava qeb\u00eeley\u00ean Ibr\u00ee de, hem j\u00ee di nava \u00e7anda qeb\u00eeley\u00ean din \u00ean c\u00eeran de qel\u015fek vekir \u00fb v\u00ea j\u00ee xwe weke veqet\u00eeneke n\u00fb ya d\u00een\u00ee n\u00ee\u015fan daye. R\u00ea\u00fbresma \u00cesew\u00ee li qada pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee l\u00ea her\u00ee z\u00eade \u00fb r\u00ea\u00fbresma ser\u00eerakirin\u00ea l\u00ea bi kok p\u00eak hat, lewma bi qas\u00ee r\u00ea\u00fbresma Zerde\u015ftiy\u00ea nebe j\u00ee d\u00eesa di w\u00ea potansiyel\u00ea de b\u00fb di d\u00eeroka mirovatiy\u00ea de r\u00ea li ber serdemek\u00ea veke. Xiristiyantiy\u00ea ji bo tevahiya pirsgir\u00eak\u00ean di nava<br>&nbsp;<br>\u00e7anda qeb\u00eeleyan de p\u00eak t\u00ean xwe weke bersiv p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kiriye. Cara p\u00ea\u015f\u00ee ye ku civak\u00ean cemaet\u00ean d\u00een\u00ee y\u00ean ji civak\u00ean qeb\u00eeleyan dibihurin p\u00eak t\u00ean \u00fb ew ji wan berfirehtir \u00fb may\u00eende ne. Mirov\u00ean ji her etn\u00ees\u00eete \u00fb qeb\u00eeley\u00ea weke endam\u00ean d\u00een\u00ea n\u00fb p\u00eeroz t\u00eane hesibandin. Ji aliy\u00ea civakb\u00fbn\u00ea ve, ev qonaxeke gir\u00eeng e. Civak\u00ean gelan li ser dika d\u00eerok\u00ea xwe b\u00eahtir bi awayek\u00ee e\u015fkere \u00fb bi dengek\u00ee bilind n\u00ee\u015fan didin. Ermen\u00ee, Suryan\u00ee, Grek \u00fb Lat\u00een b\u00eahtir bi Xiristiyantiy\u00ea derketine ser dik\u00ea \u00fb xwe n\u00ee\u015fan dane.<\/p>\n\n\n\n<p>Muhammed\u00eet\u00ee j\u00ee bersiveke d\u00eerok\u00ee ya qeb\u00eeley\u00ean Ereb e. Lewma heman r\u00ea\u00fbresma nikare pirsgir\u00eak\u00ean xwe \u00e7areser bike \u00fb naveroka w\u00ea ji m\u00eaj ve p\u00fb\u00e7 b\u00fbye, n\u00fbner\u00ean despot\u00eezma w\u00ea y\u00ea serdema destp\u00eak\u00ea ji \u00e7ar aliyan ve mis\u00eawa qeb\u00eeley\u00ean Ereb tengav dikin. Hz. Muhammed ji aliyek\u00ee ve xwediy\u00ea deng\u00ea dijber \u00ea \u00cemparatoriy\u00ean Hebe\u015f, Sasan\u00ee \u00fb B\u00eezans\u00ea ye, ji aliy\u00ea din ve j\u00ee M\u00fbsew\u00eet\u00ee \u00fb Xiristiyantiya weke d\u00een\u00ean heq qeb\u00fbl dike, di heman dem\u00ea de weke d\u00een\u00ean \u00ead\u00ee dema wan bihur\u00ee ye \u00eelan dike \u00fb ev j\u00ee rastiya em behsa w\u00ea dikin pi\u015ftrast dike. Hem li hundir, hem j\u00ee li derve pirsgir\u00eak\u00ean kom\u00ean qeb\u00eeley\u00ean Ereb ji s\u00eenor\u00ea xwe bihur\u00eene \u00fb ne Cih\u00fbt\u00ee \u00fb ne j\u00ee Xiristiyant\u00ee nikare ji van pirsgir\u00eakan re \u00e7arey\u00ea bib\u00eene. Cih\u00fbt\u00ee \u00fb Xiristiyantiya v\u00ea dem\u00ea naveroka xwe ya \u015fore\u015fger\u00ee ji z\u00fb ve ji dest dane, veguher\u00eene qeb\u00eelegiriya hi\u015fk \u00fb milletperestiya qewm. Qraltiy\u00ean Hebe\u015f, B\u00eezans \u00fb Sasan\u00ee ku n\u00fbner\u00ea daw\u00ee y\u00ea despot\u00eezma qral-xweday\u00ean ji r\u00ea\u00fbresm\u00ea b\u00fbn, \u015fer \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean wan \u00ean hem di nava xwe de hem j\u00ee di navbera xwe de hem ew qels dikirin, hem j\u00ee hewcedariya bi wan nedihi\u015ft. Lewma mirov dikare f\u00eahm bike ku Hz. Muhammed xwestek\u00ean zind\u00ee y\u00ean qeb\u00eeley\u00ean \u00e7ol\u00ea ji bo azadiy\u00ea \u00fb xwesteka fetihkirin\u00ea ya tebeqey\u00ean jor bi arez\u00fbya bidestxistina diyar\u00ean cennet\u00ea bi r\u00ea\u00fbresmeke n\u00fb ya d\u00een\u00ee p\u00ea\u015fwaz\u00ee kir.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00ea\u00fbresma \u00ceslam\u00ee xwed\u00ee wan xisletan e ku di dema derketina xwe de rastiya qeb\u00eeley\u00ean Ereb \u00fb rastiya \u015faristaniy\u00ea li ber \u00e7avan girtiye. Du \u00e7and\u00ean alternat\u00eef bi awayek\u00ee \u00eedeoloj\u00eek \u00fb pol\u00eet\u00eek ango \u00e7anda alternat\u00eef a qeb\u00eeley\u00ean xizan \u00fb tebeqeya jor a alternat\u00eef ku ji bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewlet\u00ea p\u00eakhat\u00ee, kar\u00eeb\u00fbye bi hostet\u00ee sentez bike. Bajar\u00ea Mekkey\u00ea li ser r\u00eay\u00ean \u00e7\u00fbn\u00fbhatin\u00ea ye. Lewma ev herdu \u00e7and li vir gelek caran li hev rast t\u00ean \u00fb sentez dibin. Lewma Mekke di v\u00ea poz\u00eesyon\u00ea de xwed\u00ee avantaj \u00fb serdestiyek\u00ea ye. Hz. Muhammed ev sentez bi awayek\u00ee serket\u00ee kiriye \u00fb mohra xwe l\u00ea xistiye. Jixwe gir\u00eengb\u00fbna w\u00ee ya d\u00eerok\u00ee j\u00ee ji v\u00ea t\u00ea. Ji aliy\u00ea civak\u00ee ve, encama gir\u00eeng a \u015eore\u015fa \u00ceslam\u00ea ew e, ji civaka qeb\u00eelegir a hi\u015fk kar\u00eeb\u00fb gav biav\u00eaje civakeke cuda ya ummet\u00ea. Li qadeke m\u00eena Erebistan\u00ea \u00eezoleb\u00fby\u00ee ji civaka bi r\u00ea\u00fbresma \u00e7anda hezar salan a qeb\u00eeley\u00ea gavav\u00eatina civaka ummet\u00ea \u015fore\u015feke mezin a civak\u00ee ye. Sosyal\u00eeteya n\u00fb h\u00ea ji destp\u00eak\u00ea ve dual\u00eeteyek di nava xwe de dihewand. Meyla veguher\u00een\u00ea ber bi \u00e7\u00eeneke dewletdar a tebeqeya jor ji ar\u00eestokrasiya qeb\u00eeley\u00ea girtib\u00fb \u00fb meyla demokrat\u00eek \u00fb wekhev\u00eexwaz a tebeqeya xizan tim\u00ee li ber hev didan. Pirsgir\u00eaka civak\u00ee h\u00ea gi\u015ft\u00ee b\u00fbb\u00fb \u00fb ji n\u00fb ve reng digirt. Van pev\u00e7\u00fbn \u00fb problemat\u00eek\u00ean n\u00fb h\u00ea Hz. Muhammed sax b\u00fb dest p\u00ea kirin, bandora wan heta roja me ya \u00eero dewam kir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ev \u015fore\u015fa civak\u00ee ya her\u00ee mezin a serdema nav\u00een, yekser bandora xwe li ser kom\u00ean orj\u00eenal \u00ean Kurd j\u00ee n\u00ee\u015fan da. Hem meyla fetihkar a ar\u00eestokrasiya Ereb, hem j\u00ee l\u00eager\u00eena desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet\u00ea ya tebeqeya jor a Kurd, di \u00e7ar\u00e7oveyeke demdir\u00eaj a bi t\u00eakil\u00ee \u00fb pev\u00e7\u00fbn de li cem Kurdan civaka ummet\u00ea p\u00eak an\u00ee. \u00c7awa ku bi gi\u015ft\u00ee p\u00eak t\u00ea, civaka n\u00fb ya ummet\u00ea bi pirsgir\u00eak b\u00fb. Meyla bajar\u00ee, \u00e7\u00een\u00ee, dewletdar\u00ee \u00fb meyla wekhev\u00eexwaz \u00fb demokrat\u00eek bi cudabuneke bi reng\u00ea mezheb \u00fb ter\u00eeqetan xwe n\u00ee\u015fan dan. Y\u00ean ku hegemonya desthilatdariya \u00ceslam\u00eek tems\u00eel dikirin \u00e7iqas\u00ee mohra xwe li civaka ummet\u00ea dixistin, Kurd\u00ean Elew\u00ee \u00fb Zerde\u015ft\u00ee j\u00ee ter\u00eeqet\u00ean tesewif\u00ee y\u00ean li bin\u00ee kirin sedema heb\u00fbna r\u00ea\u00fbresma xwe ya ber\u00ea \u00fb bi v\u00ee away\u00ee cemaet\u00ean xwe y\u00ean xweser \u00ean berxwedan\u00ea bi israr p\u00ea\u015fde birin. Diyardeyeke ku ez dikarim j\u00ea re bib\u00eajim civaka Kurd p\u00eak t\u00ea, l\u00ea tev\u00ee v\u00ea j\u00ee bi awayek\u00ee gelek\u00ee par\u00e7eb\u00fby\u00ee, dabe\u015fb\u00fby\u00ee tebeqe \u00fb \u00e7\u00een\u00ean ji hev re xer\u00eeb heb\u00fbna xwe dewam kir. Pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee b\u00eahtir xwe bi away\u00ean gelek\u00ee cuda y\u00ean ter\u00eeqetan n\u00ee\u015fan didan. Nakokiy\u00ean di navbera bajar \u00fb y\u00ean li dervey\u00ee bajar de bi dabe\u015fb\u00fbn\u00ean \u00e7\u00een\u00ee di zikhev de p\u00eak dihatin. Di serdema nav\u00een de her ti\u015ft ji serdema destp\u00eak\u00ea z\u00eadetir b\u00fbb\u00fb pirsgir\u00eak \u00fb dabe\u015f b\u00fbb\u00fb. Tev\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran \u00ean ko\u00e7er\u00ee \u00fb bicihb\u00fbn\u00ea, li ser bingeh\u00ea nakokiya bajar \u00fb gund pirsgir\u00eak\u00ean ji ber dabe\u015fb\u00fbna \u00e7\u00een\u00ee ya li baj\u00ear j\u00ee derketib\u00fbn hol\u00ea. Tebeqey\u00ean jor \u00ean qeb\u00eeleyan b\u00eahtir bi away\u00ea dewlet\u00ea radib\u00fbn, l\u00ea par\u00e7ey\u00ean qeb\u00eeleyan \u00ean xizan ku b\u00eahtir pi\u00e7\u00fbk b\u00fbb\u00fbn, vediguher\u00een qeb\u00eeley\u00ean n\u00fb y\u00ean xizan. \u00c7anda jiyan\u00ea ya xwe disipart gund li hember\u00ee \u00e7anda jiyan\u00ea ya xwe disipart baj\u00ear pa\u015fve di\u00e7\u00fb. Di civaka baj\u00ear de nakokiy\u00ean civak\u00ee \u00fb pev\u00e7\u00fbn z\u00eade dib\u00fbn. Di encam\u00ea de ji bo \u00e7areseriya van pirsgir\u00eakan li am\u00fbrek\u00ee dewlet\u00ea y\u00ea b\u00eahtir bi h\u00eaz difikir\u00een. L\u00ea ya rast\u00ee, dewlet bi xwe dihat w\u00ea maney\u00ea ku w\u00ea pirsgir\u00eak \u00fb xanedan\u00ean kurt\u00ealxur b\u00eahtir bibin. Civaka serdema nav\u00een bi pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee y\u00ean bi v\u00ee reng\u00ee li dora sing\u00ea xwe diz\u00eevir\u00ee \u00fb mehk\u00fbm b\u00fbb\u00fb her wisa li dora xwe bigere.<\/p>\n\n\n\n<p>Civaka Kurd a serdema nav\u00een ji el\u00eet\u00ean desthilatdariy\u00ea y\u00ean Ereb, Fars \u00fb Tirk cuda nikar\u00eeb\u00fb el\u00eeteke bi h\u00eaz a desthilatdariya xwe p\u00eak b\u00eene. Ji pirsgir\u00eak\u00ean xwe y\u00ean bingeh\u00een re ne \u00e7areseriyeke qraltiy\u00ea ya navend\u00ee \u00fb yekb\u00fby\u00ee did\u00eet, ne j\u00ee kar\u00eeb\u00fb bi civaka qeb\u00eeley\u00ea ya sekan, li derve girt\u00ee ya r\u00ea\u00fbresm\u00ea dewam bike. Ji lewra ji pirsgir\u00eakan re y\u00ean ku ji v\u00ea nakokiy\u00ea derdiketin hol\u00ea, hewl didan b\u00eahtir bi civak\u00ean ter\u00eeqetgir \u00fb mezhebgir \u00e7arey\u00ea bib\u00eenin. Zerde\u015ft\u00eet\u00ee her ku di\u00e7\u00fb par\u00e7e \u00fb qels dib\u00fb. Elew\u00eetiy\u00ea bi ten\u00ea li dever\u00ean \u00e7iyay\u00ee y\u00ean fetihkirina wan zor, dikar\u00eeb\u00fb heb\u00fbna xwe bipar\u00eaze. \u00ceslamtiya li ser gel\u00ea bajar \u00fb de\u015ft\u00ea serdest b\u00fb gelek\u00ee \u00eest\u00eesmarkar b\u00fb. N\u00fbner\u00ean siltanan \u00fb begtiy\u00ean xwecih\u00ee civak di nava pirsgir\u00eak\u00ean wel\u00ea de xeniqandib\u00fbn, jibinderketina wan gelek\u00ee zehmet b\u00fb. Lewma di rew\u015feke wel\u00ea de mirov w\u00ea pirsgir\u00eakan \u00e7areser nekin, bi ten\u00ea w\u00ea ji wan birevin. Ango ter\u00eeqetgir\u00ee \u00fb ummetgiriya bi nav\u00ea \u00e7areseriy\u00ea xwe l\u00ea girtib\u00fbn, vediguher\u00een am\u00fbr\u00ean p\u00ea bi lez ji rastiya xwe birevin, p\u00ea xwe nas nekin, bi xwe re xer\u00eeb bikevin. Bi kurt\u00ee em dikarin bib\u00eajin, diyalekt\u00eeka serdema nav\u00een bi v\u00ea r\u00eave\u00e7\u00fbn\u00ea xwe n\u00ee\u015fan dida.<\/p>\n\n\n\n<p>Pirsgir\u00eak\u00ean bingeh\u00een \u00ean civaka Kurd di dema modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest de bi kok b\u00fbn \u00fb \u015fax berdan. Modern\u00eete bi xwe weke s\u00eestem hewl dide qad\u00ean civak\u00ea hem\u00fbyan \u00fb ji her al\u00ee ve bixe qefes\u00ea. Mirov civak\u00ea bixe qefes\u00ea ev t\u00ea w\u00ea maney\u00ea ku civak bi tevah\u00ee dibe pirsgir\u00eak. Ji bo qan\u00fbna kara her\u00ee z\u00eade bime\u015fe, biv\u00eanev\u00ea div\u00ea s\u00eestemeke zordest\u00ee \u00fb m\u00eatinkariy\u00ea li ser civak\u00ea were ferzkirin. L\u00ea bel\u00ea ev s\u00eestema m\u00eatinkar\u00ee \u00fb zordestiy\u00ea li gor\u00ee serdem\u00ean destp\u00eak\u00ea \u00fb nav\u00een ji aliy\u00ea k\u00fbrah\u00ee \u00fb berfireh\u00ee ve cuda ye. Nirx\u00ea z\u00eade y\u00ea di serdem\u00ean destp\u00eak\u00ea de ji bo xwed\u00eekirina xanedaniya qraltiyek\u00ea p\u00eadiv\u00ee p\u00ea heb\u00fb \u00fb y\u00ea di serdema kap\u00eetal\u00eest de p\u00eadiviya bi hezaran yekdestdariy\u00ean \u00eendustiriy\u00ea p\u00ea heye, ne bi ten\u00ea cuda ye, ji hev gelek\u00ee d\u00fbr in. Tevahiya d\u00eerok\u00ea ji bo kap\u00eetal\u00eezm nebe s\u00eestemeke serwer bi tevah\u00ee tedb\u00eer\u00ean di qada \u00eedeoloj\u00eek, siyas\u00ee \u00fb ekonom\u00eek de hatin girtin, ji ber w\u00ea tirs\u00ea b\u00fb ku w\u00ea nikaribin bersiva v\u00ee \u015f\u00eawaz\u00ea m\u00eatinkariy\u00ea bidin. Civak\u00ea di w\u00ea dem\u00ea de w\u00ea nikar\u00eeb\u00fbya kap\u00eetal\u00eezm\u00ea weke s\u00eestemeke serwer rake \u00fb hilgire. Li hember\u00ee kap\u00eetal\u00eezm\u00ea, mumk\u00een n\u00eene ku civak karibe li ser piyan bim\u00eene. Faktora binbeh\u00een a v\u00ea yek\u00ea ew e, di xwezaya civak\u00ee \u00fb haw\u00eerdor\u00ea de ti\u015fta li beramber\u00ee \u015f\u00eawaz\u00ea m\u00eatinkariy\u00ea y\u00ea kap\u00eetal\u00eest dewam\u00ee bersiv\u00ea bide tineye. Kap\u00eetal\u00eezm ji bo xwe weke s\u00eestemek\u00ea p\u00eak b\u00eene di dest\u00ea w\u00ea de s\u00eeleha her\u00ee mezin desthilatdariya dewlet\u00ea ya veguherandiye dewleta netewe ye. Dewleta netewe bi xwe, keng\u00ee deshilatdar\u00ee li tevahiya m\u00fbrehk \u00fb reh\u00ean z\u00eero y\u00ean civak\u00ea gi\u015f\u00ee belav b\u00fb, p\u00eakan e. Civakeke ku desthilatdar\u00ee li tevah\u00ee m\u00fbrehk\u00ean w\u00ea belavb\u00fby\u00ee, w\u00ea ne bi ten\u00ea heta bi mejiy\u00ea hestiy\u00ean xwe bi pirsgir\u00eakan bifetise, w\u00ea b\u00ea par\u00e7epar\u00e7ekirin \u00fb mehk\u00fbm\u00ee belavb\u00fbn\u00ea bibe. Dewleta netewe civak bi tevah\u00ee kiriye qefes\u00ea. S\u00eenor\u00ean welat, art\u00ea\u015fa netewey\u00ee, burokrasiya siv\u00eel a navend\u00ee, \u00eedareya navend\u00ee \u00fb mehell\u00ee, bazara netewey\u00ee, serdestiya ekonom\u00eek a yekdestdar, perey\u00ea netewey\u00ee, pasaport, nasnameya hevwelatiy\u00ea, \u00eebadetxaneya mill\u00ee, dibistana seretay\u00ee, tek ziman \u00fb sembol\u00ean m\u00eena alay\u00ea, tev digih\u00eejin hev \u00fb bi hev re ji bo p\u00eevana kara her\u00ee z\u00eade ya kap\u00eetal\u00eezm\u00ea bime\u015fe, encameke bingeh\u00een derdixin hol\u00ea. Sosyolog\u00ean modern\u00eetey\u00ea v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea weke ji civaka r\u00ea\u00fbresm\u00ea bihur\u00een \u00fb p\u00eakan\u00eena civaka homojen a modern didin naskirin \u00fb herweha weke n\u00ee\u015faneya bingeh\u00een a p\u00ea\u015fketina civak\u00ea n\u00ee\u015fan didin, l\u00ea ya rast\u00ee ev p\u00eavajo bi xwe bi k\u00fbrah\u00ee qefeskirina hesin\u00ee ya civak\u00ea \u00eefade dike. Keng\u00ee civak bi temam\u00ee li gor\u00ee p\u00eevan\u00ean kap\u00eetal\u00eezm\u00ea hat ked\u00eekirin hing\u00ea serbest t\u00ea berdan. Ev serbestiya j\u00ea re l\u00eeberal\u00eezm t\u00ea gotin, ji koletiya hemdem p\u00eave ne ti\u015ftek\u00ee din e. Di civaka serdema kap\u00eetal\u00eezm\u00ea de berd\u00eala israra di azadiy\u00ea de fa\u015f\u00eezm e. Fa\u015f\u00eezm j\u00ee nav\u00ea s\u00eestema her\u00ee xw\u00eenrij \u00fb m\u00eatinkariya kara her\u00ee z\u00eade ye. Li vir a rast ew e, mirov nikare behsa heb\u00fbna civak\u00ea bike, mirov dikare behsa tineb\u00fbna w\u00ea bike.<\/p>\n\n\n\n<p>Sosyolojiya serdema me bi zaneb\u00fbn koletiya kap\u00eetal\u00eest anal\u00eez nake, li gor\u00ee \u00eedeolojiya l\u00eeberal rastiya koletiya \u00e7\u00een\u00ee rewa dike \u00fb v\u00ea j\u00ee weke erkeke xwe dizane. Lewma ne zanist\u00ee ye, xwediy\u00ea xislet\u00ean m\u00eet\u00eek \u00ean pa\u015fver\u00fb ye. Di serdema f\u00eenans kap\u00eetal\u00ea de ku dema her\u00ee z\u00eade pa\u015fver\u00fb \u00fb zordest a kap\u00eetal\u00eezm\u00ea ye, hukimraniya \u2018pere\u2019 b\u00fbye xwediy\u00ea w\u00ea di d\u00eerok\u00ea de ti xweda neb\u00fbye xwediy\u00ea w\u00ea h\u00eaz\u00ea, belk\u00ee j\u00ee xweday\u00ea her\u00ee bi h\u00eaz \u00ea hukimranan \u00eefade dike. Eger ev xweda nebe, ne kap\u00eetal\u00eezm, ne dewleta netewe, ne j\u00ee \u00eendustriyal\u00eezm mumk\u00een e. Ji bo mirov karibe li hember\u00ee pere civak\u00ea li ser piyan bigire, hewcedar\u00ee bi h\u00eaza jiyana civaka kolekt\u00eef \u00fb maneya mezin a mirov heye. Ji civakeke bi v\u00ee reng\u00ee li naverast\u00ea z\u00eade ti\u015ftek nemaye. Ezm\u00fbn\u00ean civaka sosyal\u00eest \u00ean bi v\u00ea \u00eedeay\u00ea rab\u00fbne b\u00fbne xwediy\u00ea serketineke bi s\u00eenor, l\u00ea bi pirran\u00ee t\u00eak \u00e7\u00fbne \u00fb nikar\u00eeb\u00fbne p\u00ea\u015fiy\u00ea li v\u00ea encam\u00ea bigirin.<\/p>\n\n\n\n<p>Her\u00e7iqas\u00ee mirov li hember\u00ee modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest bi mehk\u00fbm\u00ee bij\u00ee j\u00ee d\u00eesa ji israra di civakb\u00fbn\u00ea de \u00fb ji parastina civak\u00ea p\u00eave ti \u00e7are tineye. Pirsgir\u00eak \u00e7iqas\u00ee kans\u00earwar\u00ee b\u00fbbin, gihi\u015ftibe w\u00ea asta bi kr\u00eez \u00fb kaot\u00eek j\u00ee ji bo jiyaneke mirovane \u015fert e ku mirov heb\u00fbna civak\u00ee bipar\u00eaze \u00fb hewl bide azad bike. Jiyana alternat\u00eef an jiyana sosret a ji tevahiya nirx\u00ean mirov\u00ee \u015fu\u015ft\u00ee ya hukm\u00ea kara her\u00ee z\u00eade li ser e, yan j\u00ee jiyana di qebr\u00ea de ye ku ji riz\u00een\u00ea re hatiye hi\u015ftin.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirov s\u00eestema koleker a modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest li ser rastiya civak\u00ee ferz dike bi awayek\u00ee her\u00ee e\u015fkere dikare di rew\u015fa rastiya civak\u00ee ya Kurd ketiy\u00ea de bib\u00eene. Rastiya civak\u00ee ya Kurd, ji civak\u00eeb\u00fbneke bi pirsgir\u00eak w\u00eadetir, bi qirkirineke li dema dir\u00eaj \u00fb li tevahiya komik\u00ean w\u00ea p\u00eak t\u00eene belavb\u00fby\u00ee t\u00ea qedandin. Ne bi ten\u00ea her \u00e7i civakeke bi pirsgir\u00eak e, y\u00ean diqewimin ji pirsgir\u00eakb\u00fbn\u00ea w\u00eadetir rew\u015fek\u00ea \u00eefade dikin. Ji bo mirov rew\u015fa tij\u00ee ders \u00fb xeternak a rastiya Kurd ketiy\u00ea f\u00eahm bike, q\u00eem dike ku mirov bi ten\u00ea li rew\u015fa ziman bin\u00eare. Zinc\u00eer li ziman\u00ea her\u00ee otant\u00eek \u00ea d\u00eerok\u00ea xistine. Ji zarokan re j\u00ee nikarin bax\u00e7ey\u00ea zarokan vekin. Ji v\u00ea rew\u015f\u00ea j\u00ee xeternaktir rew\u015f ew e, ji bo xwed\u00eederketina li ziman\u00ea Kurd\u00ee \u00fb hewldana ji bo v\u00ee ziman\u00ee, di nava s\u00eestema serdest de div\u00ea bir\u00e7\u00eemay\u00een \u00fb b\u00eakarmay\u00een li ber \u00e7avan b\u00eane girtin. Kurd\u00eet\u00ee bi xwe kirine ti\u015ftek\u00ee p\u00eanc pereyan nake. Ne ten\u00ea ev, k\u00ee pih\u00eenek\u00ea li v\u00ee ti\u015ft\u00ee bide, s\u00eestem xwed\u00ee l\u00ea derdikeve \u00fb ji bo b\u00eahtir karibe bij\u00ee hukim dide. Tu \u00e7iqas\u00ee rastiya xwe ya civak\u00ee \u00eenkar bik\u00ee \u00fb pi\u00e7\u00fbk bib\u00een\u00ee, di nava s\u00eestema neteweya serdest de ewqas\u00ee dib\u00ee xwed\u00ee pa\u015feroj, dib\u00ee xwed\u00ee kar \u00fb \u015fens\u00ea te y\u00ea mezinb\u00fbn\u00ea mumk\u00een dibe. Ev rew\u015f s\u00eestemat\u00eek e, \u00fb ji bo tevahiya nirx\u00ean civak\u00ee y\u00ean Kurd bi v\u00ee reng\u00ee ye. Li ku Kurdek\u00ee derketibe p\u00ea\u015f, perey\u00ea w\u00ee z\u00eade \u00fb ji kar\u00ea xwe pi\u015ftrast hebe, ew Kurd ji sed\u00ee sed li dij\u00ee civaka xwe di nava h\u00eeley\u00ea de ye, yan j\u00ee bi zaneb\u00fbn hewl dide xwe \u00eenkar bike, ji xwe bireve \u00fb xwe xer\u00eeb bike. Her\u00e7iqas\u00ee di van dem\u00ean dawiy\u00ea de hin f\u00eegur\u00ean Kurd bi et\u00eeketa netewey\u00ee b\u00eane p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirin j\u00ee div\u00ea mirov ba\u015f zanibe ku t\u00eakiliya van hem\u00fbyan ji n\u00eaz ve bi berjewendiy\u00ean global \u00ean hegemonya kap\u00eetal\u00eest re hene.<br>Di ser\u00ee de feth\u00ean Ereb, Tirk \u00fb Farsan, tev\u00ee hem\u00fb fetihkar\u00ee, m\u00eatinger\u00ee \u00fb as\u00eem\u00eelekariya h\u00eaz\u00ean serwer, civakb\u00fby\u00eena or\u00eej\u00een\u00ean Kurd \u00ean serdema nav\u00een bi p\u00ea\u015f dikeve. Hem civaka qeb\u00eeley\u00ee, hem j\u00ee civaka cemaet\u00ee li ser xeta civaka qewm\u00ee xwe p\u00ea\u015fde dibirin. Pirsgir\u00eak\u00ean derdiketin hol\u00ea, pirsgir\u00eak\u00ean \u00e7avkaniya xwe hiyerar\u015f\u00ee, desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet b\u00fbn \u00fb ev pirsgir\u00eak ji bo tevahiya civakan mewz\u00fbbehs b\u00fbn. Mirov dikare bib\u00eaje, dema ku civaka Kurd di serdema nav\u00een de gav diav\u00eatin, ji gelek civak\u00ean serdem\u00ea p\u00ea\u015fdetir b\u00fb. Ji gelek pirsgir\u00eak\u00ean xwe re \u00e7areseriy\u00ean weke y\u00ean her kes\u00ee did\u00eetin, heta mirov dikare bib\u00eaje di \u00e7areserkirina pirsgir\u00eakan de ji gelek civakan re p\u00ea\u015feng\u00ee dikir. Tev\u00ee \u00eari\u015f, dagirker\u00ee, destav\u00eatin \u00fb m\u00eatingeriya fatihan gi\u015fan j\u00ee xweparastina civak\u00ea \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena ji bo jiyaneke azad b\u00eanavber dewam dikir. Bi v\u00ee away\u00ee, pirsgir\u00eakeke cidd\u00ee ya heb\u00fbn\u00ea \u00fb yan j\u00ee rew\u015feke koletiy\u00ea ya ji y\u00ean weke xwe gelek\u00ee cudab\u00fby\u00ee n\u00eene.<\/p>\n\n\n\n<p>Di serdema kap\u00eetal\u00eezm\u00ea de ev rew\u015f bi kok guher\u00ee ye. Ji ber ku gel\u00ea Kurd nikar\u00eeb\u00fb xwe li gor\u00ee p\u00eevana kara her\u00ee z\u00eade bi r\u00eaxistin bike, weke dewleta netewe xwe bi saz\u00ee bike \u00fb nikar\u00eeb\u00fb \u00eendustriyal\u00eezm\u00ea seferber bike, bi awayek\u00ee pirral\u00ee bi tevger\u00ean m\u00eatingehkirin, as\u00eem\u00eelasyon \u00fb qirkirin\u00ea y\u00ean dewlet\u00ean netewe y\u00ean serdest \u00fb yekdestdariy\u00ean kap\u00eetal\u00eest \u00fb hegemon\u00ean s\u00eestem\u00ea y\u00ean li ser ser\u00ea wan \u00ean h\u00eaman\u00ean li jor behskir\u00ee hem\u00fb p\u00eak an\u00ee re r\u00fbbir\u00fb b\u00fb. Mirov v\u00ea rew\u015f\u00ea nikare di sedsala 16. de bi mezinb\u00fbna s\u00eestema hegemon\u00eek a kap\u00eetal\u00eest re bi fetihkirina parzem\u00eena Emer\u00eekay\u00ea, ne di sedsala 19. de bi dagirkirina Efr\u00eekay\u00ea re, ne j\u00ee di sedsala 18. de bi m\u00eatingehkirina Asyay\u00ea re bidin ber hev \u00fb qiyas bikin. Rastiya serdest a mohra xwe li jiyana civak\u00ee ya Kurd xistiye ji v\u00ea gelek\u00ee cudatir e. Rej\u00eema hukim li Kurdan dike beriya her ti\u015ft\u00ee heb\u00fbneke bi nav\u00ea Kurd qeb\u00fbl nake, qeb\u00fbl bike j\u00ee ji bo w\u00ea tine bike \u00fb di nava xwe de bihel\u00eene xwe bi r\u00eaxistin kiriye, bahaney\u00ean xwe y\u00ean hundir \u00fb derve y\u00ean xwe bisip\u00eare wan bi gir\u00eeng\u00ee bi saz\u00ee kirine, lewma rej\u00eemeke tineker \u00fb \u00eemhaker e ku tim\u00ee bi takt\u00eek \u00fb stratejiy\u00ean komplowar\u00ee t\u00ea me\u015fandin. Ji sedsala 19. \u00fb p\u00eave, bi guloka problemat\u00eek a her di\u00e7e mezin dibe \u00fb tevkujiy\u00ean li pey hev p\u00eak t\u00ean, ji n\u00fb ve di nava penc\u00ean dijwar \u00ean dewleta netewe de \u00fb bi fethan li talana kap\u00eetal\u00eest vedibe. S\u00eestemeke bi v\u00ee reng\u00ee mumk\u00een n\u00eene bi qirkirin\u00ea bi encam nebe. Jixwe b\u00fbyer\u00ean diqewimin j\u00ee bi v\u00ee away\u00ee ne.<\/p>\n\n\n\n<p>Di modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest de \u00e7awa ku bi gi\u015ft\u00ee dibe, pirsgir\u00eaka Kurd j\u00ee hewl da xwe di aliy\u00ea \u2018netewey\u00ee\u2019 de n\u00ee\u015fan bide. Dema ku pirsgir\u00eaka Kurd t\u00ea gotin yekser pirsgir\u00eaka netewey\u00ee t\u00ea b\u00eera mirov \u00fb ev j\u00ee ji l\u00eakol\u00eeneke berfireh w\u00eadetir gotinek e ku li gor\u00ee konjonktur\u00ea hatiye kirin. Naveroka w\u00ea ya rast\u00ee ji n\u00ee\u015fandana yekpareb\u00fbna d\u00eerok\u00ee-civak\u00ee nirxandineke gelek\u00ee d\u00fbr b\u00fb. Bi helwestek\u00ea hatib\u00fb kirin mirov digot qey hema hema da ku dost \u00fb c\u00eeran bib\u00eenin hatiye kirin. Ji danas\u00een\u00ean rast\u00ee \u00fb \u00e7ar\u00e7oveya teor\u00eek gelek\u00ee d\u00fbr b\u00fb. L\u00ea ya rast ev b\u00fb, ne bi ten\u00ea rastiya Kurd bi pirsgir\u00eak b\u00fb, her ti\u015ft \u00fb her kes\u00ea bi pirsgir\u00eaka Kurd re p\u00eawend\u00eedar m\u00eena ku bi pirsgir\u00eak b\u00fbn. Kesek\u00ee xwe bi pirsgir\u00eak his neke, nefikire tineb\u00fb. Bi awayek\u00ee bingeh\u00een a bi pirsgir\u00eak der bar\u00ea naveroka rastiya hey\u00ee de b\u00fb; ango der bar\u00ea n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean cuda y\u00ean \u00e7awab\u00fbn \u00fb \u00e7ib\u00fbna xwezaya civak\u00ee ya Kurd de b\u00fb. B\u00eaguman, dema ku her ti\u015ft \u00fb her kes bi pirsgir\u00eak b\u00ea hesibandin, naveroka pirsgir\u00eak\u00ea j\u00ee ji ber \u00e7avan wenda dib\u00fb, q\u00eemeta l\u00eakol\u00een \u00fb l\u00eager\u00eenan nedima.<\/p>\n\n\n\n<p>Min bi xwe di bin berpirsiyariya xwe de tim\u00ee weke meseleyeke bingeh\u00een hewl da ji v\u00ea xeleka her li dora xwe diz\u00eevire, derkevim. Li ser diyardeya Kurd bi z\u00eadey\u00ee demogojiya dihat kirin \u00fb ji away\u00ea xuya dikir gelek\u00ee b\u00eahtir giran b\u00fbb\u00fb, lewma ser\u00ea p\u00ea\u015f\u00ee diviyab\u00fb pirsgir\u00eak bi xwe bihata zelalkirin, ew j\u00ee diyardeya Kurd b\u00fb \u00fb e\u015fkerekirina aliy\u00ean w\u00ea y\u00ean xweser b\u00fb. Di destp\u00eak\u00ea de bi gerd\u00fbn\u00eeb\u00fbna pirsgir\u00eaka netewey\u00ee rab\u00fbm, n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean ku min hewl da di v\u00ee war\u00ee de n\u00ee\u015fan bidim di demeke kin de bi n\u00eaz\u00eekatiyeke din a gerd\u00fbn\u00ee, bi n\u00eaz\u00eekatiya \u2018Kurdistana M\u00eatingeh\u2019 bi encam b\u00fbn. Lewma ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eaka Kurdistana m\u00eatingeh r\u00ea\u00e7eteya rizgariy\u00ea teoriya dem\u00ea ya populer teoriya \u2018rizgariya netewey\u00ee\u2019 b\u00fb \u00fb d\u00eesa prat\u00eeka w\u00ea ya populer \u2018\u015fer\u00ea rizgariya netewey\u00ee\u2019 b\u00fb. B\u00eaguman bi van t\u00eag\u00een, teor\u00ee \u00fb kirinan pirraniya pirsgir\u00eak\u00ean nava rastiy\u00ea hatib\u00fbn d\u00eetin. L\u00ea \u00e7awa di gelek b\u00fbyeran de mirov bi gi\u015ft\u00ee n\u00eaz\u00ee dibe, di v\u00ea de j\u00ee bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee n\u00eaz\u00eekb\u00fbn\u00ea w\u00ea bi xwe re \u015fa\u015f\u00ee \u00fb \u00e7ewt\u00ee bianiya. Nexasim \u00eeht\u00eemala diyalog\u00ea di navbera muxateb\u00ean pirsgir\u00eak\u00ea de, ne\u00e7ar dikir ku mirov b\u00eahtir bi awayek\u00ee berbi\u00e7av n\u00eaz\u00eek bibe. Ji sal\u00ean 1990\u2019\u00ee ve gelemperiya dinyay\u00ea ji modern\u00eetey\u00ea dibihur\u00ee \u00fb bandor\u00ean postmodern\u00eetey\u00ea xwe n\u00ee\u015fan didan \u00fb ev rew\u015f j\u00ee di v\u00ea ne\u00e7arkirin\u00ea de xwed\u00ee rol b\u00fb. Jihevdeketina sosyal\u00eezma p\u00eakhat\u00ee, bi awayek\u00ee bingeh\u00een bi xwe re jihevdeketina \u00eedeolojiya l\u00eeberal j\u00ee dian\u00ee. Ji ber ku ya t\u00eak di\u00e7\u00fb \u00fb ji hev de diket ne sosyal\u00eezm b\u00fb, mezheb\u00ea w\u00ea y\u00ea \u00e7epgir \u00ea ji r\u00eaderket\u00ee \u00fb hi\u015fkfikr\u00ean w\u00ea b\u00fbn. Lewma mirov ne\u00e7ar dib\u00fb b\u00eahtir bi awayek\u00ee berbi\u00e7av n\u00eaz\u00ee rastiy\u00ea bibe \u00fb ev j\u00ee ji n\u00eaz ve t\u00eakiliya xwe bi v\u00ea jihevdeketina \u00e7epgiriya l\u00eeberal re heb\u00fb. Di encam\u00ea de, \u00e7iqas\u00ee aliy\u00ean dogmat\u00eek-poz\u00eet\u00eev\u00eest \u00ean di f\u00eahmkirina rastiya Marks\u00eest de dipi\u015fkiv\u00een, derfet \u00fb \u00eemkan \u00e7\u00eadib\u00fbn ku mirov bi perspekt\u00eefa d\u00eerok\u00ee, felsef\u00ee, huner\u00ee \u00fb zanist\u00ee rah\u00eaje rastiya civak\u00ee \u00fb li ser bisekine. Nexasim derfet \u00fb \u00eemkan \u00e7\u00eadib\u00fb ku mirov b\u00eahtir yekpare kap\u00eetal\u00eezm\u00ea di \u00e7ar\u00e7oveya s\u00ealing\u00ean distan\u00ea y\u00ean sereke de weke meyla kara her\u00ee z\u00eade, dewleta netewe \u00fb \u00eendustriyal\u00eezm\u00ea de bixe ber l\u00eapirs\u00een, l\u00eakol\u00een \u00fb \u015f\u00eerovey\u00ea, b\u00eaguman ev j\u00ee di qada zanista civak\u00ee de bi qas\u00ee r\u00eavekirina li qonaxeke n\u00fb gir\u00eeng b\u00fb. Li ser v\u00ee bingeh\u00ee ya di zanista civak\u00ee de diqewim\u00ee \u00fb p\u00eak dihat \u015fore\u015f b\u00fb. Ya rast\u00ee, derdiket hol\u00ea ku Marks\u00eezma xwe her\u00ee z\u00eade zanista civak\u00ee hesibandib\u00fb \u00fb weke sosyal\u00eezma zanist\u00ee raxistib\u00fb p\u00ea\u015f \u00e7avan, nikar\u00eeb\u00fbye xwe ji z\u00eahniyeta dogmat\u00eek \u00fb metafiz\u00eeka poz\u00eet\u00eev\u00eest qut bike.<\/p>\n\n\n\n<p>Dema mirov bi v\u00ea perspekt\u00eefa n\u00fb ya zanista civak\u00ee (bi parad\u00eegma) li rastiya Kurd \u00fb avahiy\u00ean bi pirsgir\u00eak \u00ean di nava w\u00ea de bin\u00eare, dikare her ti\u015ft\u00ee b\u00eahtir yekpare \u00fb berbi\u00e7av \u015f\u00eerove bike. Mirov hay j\u00ea \u00e7\u00eadib\u00fb ku n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean mutleq xwed\u00ee xislet\u00ean dogmat\u00eek in, d\u00eesa tehl\u00fbke heb\u00fb ku z\u00eade berbi\u00e7avkirin j\u00ee r\u00ea li ber heman encam\u00ean dogmat\u00eek veke. Di encam\u00ea de ji bo rastiya diyardeya Kurd a gelek\u00ee tevl\u00eehev, par\u00e7eb\u00fby\u00ee \u00fb bi lez t\u00ea tinekirin \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean w\u00ea y\u00ean gelek\u00ee berfireh, yekpare \u00fb avab\u00fbn\u00ee y\u00ean ku reh\u00ean wan \u00ean d\u00eerok\u00ee hene, derfet \u00fb \u00eemkan \u00e7\u00eadibin mirov helwest\u00ean n\u00eaz\u00ee heq\u00eeqet\u00ea n\u00ee\u015fan bide. Anal\u00eez\u00ean b\u00eahtir berbi\u00e7av r\u00ea li ber \u00e7areseriy\u00ean b\u00eahtir berbi\u00e7av \u00ean ku nirx\u00ea wan \u00ea bicihan\u00een\u00ea bilindtir e, vedikir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sosyoloj\u00ee \u00fb zanist\u00ean civak\u00ee y\u00ean modern \u00ean ku bi fonksiyona normkirin \u00fb rewakirina h\u00eaman\u00ean modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest erkdar in, berevaj\u00ee \u00eedd\u00eeayan, di rahi\u015ftina rastiya civaka d\u00eerok\u00ee de bi ten\u00ea dual\u00eetey\u00ean serdema nav\u00een \u00ean weke re\u015f-sp\u00ee \u00fb qenc-xirab ji n\u00fb ve \u00e7\u00eakirin \u00fb ji v\u00ea w\u00eadetir j\u00ee ti\u015ftek p\u00eak nean\u00eeb\u00fbn. Li ser xeta dewleta netewe bi ten\u00ea j\u00ee p\u00eakan b\u00fb ku rastiya civaka d\u00eerok\u00ee bi giran\u00ee bi erd\u00ea re bikin yek. Heta, mirov dikare bib\u00eaje, xwe sipartib\u00fbn metafiz\u00eeka serkor\u00ee ya ji afirandina fikr\u00ea \u00fb hestan mehr\u00fbm. Jixwe di qonaxa daw\u00ee de derket hol\u00ea ku ji afirandina fa\u015f\u00eezm\u00ea b\u00eahtir ti encama dewleta netewe tineye. Ne jiyaneke biyoloj\u00eek, ne j\u00ee jiyaneke civak\u00ee ya xwe bisip\u00eare \u00eendustriyal\u00eezm\u00ea heb\u00fb. Modern\u00eete ji van h\u00eaman\u00ean ku zanist\u00ean w\u00ea ew gelek\u00ee kirib\u00fbn norm \u00fb rewa kirib\u00fbn p\u00eak dihat \u00fb j\u00ea b\u00eahtir ne ti\u015ftek\u00ee din b\u00fb.<br>Dema ku mirov h\u00fbr\u00fbk\u00fbr li ser pirsgir\u00eaka Kurd radiwestiya, mirov did\u00eet ku nirxandin\u00ean weke pirsgir\u00eak \u00fb \u00e7areseriya w\u00ea dihatin p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirin bi xwe bi pirsgir\u00eak b\u00fbn. Di bingeh\u00ea pirsgir\u00eaka Kurd de h\u00eaman\u00ean modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest bi xwe heb\u00fbn. Ji lewra mirov xwe bisiparta van h\u00eamanan \u00fb anal\u00eez bikirana \u00fb li gor\u00ee wan \u00e7areseriya prat\u00eek bianiya w\u00ea ji xwexapandin\u00ea b\u00eahtir bi k\u00eara ti\u015ftek\u00ee nehatana. Bi awayek\u00ee gerd\u00fbn\u00ee di v\u00ee al\u00ee de diyalekt\u00eek\u00ean pirsgir\u00eak-\u00e7areseriy\u00ea li p\u00ea\u015f \u00e7avan heb\u00fbn \u00fb di encam\u00ea de van hem\u00fbyan kr\u00eeza f\u00eenans-kap\u00eetala global a her di\u00e7\u00fb k\u00fbr dib\u00fb \u00fb \u00e7aresernekirina w\u00ea pi\u015ftrast dikirin. Li Rojhilata Nav\u00een dewlet\u00ean netewe y\u00ean ku modern\u00eetey\u00ea r\u00ea li ber wan vekirib\u00fb pirsgir\u00eak\u00ean wan ber bi roja me ya \u00eero bi her\u00eameke tam kaot\u00eek \u00fb civakeke bi kr\u00eez bi encam b\u00fb. \u00cedeolojiy\u00ean dewletdar\u00ee \u00fb milletperest\u00ee \u00fb hewldan\u00ean ji bo bisaz\u00eekirina wan ji Afganistan\u00ea heta bi Lubnan\u00ea, ji \u00c7e\u00e7enistan\u00ea heta bi Yemen\u00ea li gelek welatan naverast kir gola xw\u00een\u00ea. Dewleta netewe ya Iraqa Sunn\u00ee ku di navika van herdu xetan de cih digire, bi rew\u015fa xwe ya berbi\u00e7av m\u00eena ku bi belgefilmek\u00ee traj\u00eek t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015faristaniya r\u00ea\u00fbresm\u00ea \u00fb \u015faristaniya kap\u00eetal\u00eezm\u00ea n\u00ee\u015fan bide, \u00ee\u015faret bi rastiyeke berbi\u00e7av a pirr xw\u00eenrij \u00fb bi \u00ea\u015f dikir.<br>&nbsp;<br>Bi tevah\u00ee h\u00eaman\u00ean min hewl da di \u00e7ar\u00e7oveya rastiya Kurd de anal\u00eez bikim, di \u015fert \u00fb merc\u00ean modern\u00eetey\u00ea de neketin p\u00eavajoya neteweb\u00fby\u00een\u00ea, berevaj\u00ee ketin p\u00eavajoya derketina ji neteweb\u00fby\u00een\u00ea. Lewma ji pirsgir\u00eaka netewey\u00ee ya Kurd z\u00eadetir, pirsgir\u00eaka neb\u00fbna netewe b\u00eahtir giraniya xwe n\u00ee\u015fan da. Bi ti away\u00ee dayikni\u015ftiman nedib\u00fb welat\u00ea netewey\u00ee, berevaj\u00ee weke welat\u00ea dewleta netewey\u00ea serdest dihat n\u00ee\u015fandan. Yan\u00ee mekan\u00ea bingeh\u00een \u00ea netewe ji dayikni\u015ftimantiy\u00ea dihat derxistin \u00fb weke welat\u00ea netewey\u00ean din dihat nirxandin. Heb\u00fbna netewey\u00ee bi xwe h\u00ea neb\u00fbb\u00fb Kurd \u00fb neteweya Kurd h\u00ea p\u00eak nehatib\u00fb, hewl didan di nava neteweya serdest de bihel\u00eenin. Ji aliy\u00ea \u00e7and\u00ean dewlet\u00ean netewey\u00ean serdest \u00ean Ereb, Tirk \u00fb Fars ve dikirin e\u015fya, dikirin m\u00eatingeh \u00fb as\u00eem\u00eele dikirin. Ji bo v\u00ea j\u00ee bi tevah\u00ee h\u00eaman\u00ean modern\u00eetey\u00ea seferber dikirin. Di v\u00ea qonax\u00ea de pirsgir\u00eak gelek\u00ee giran dib\u00fb, ji ber ku derketina ji neteweb\u00fbn\u00ea diket rojev\u00ea. Di modern\u00eetey\u00ea de tebeqe \u00fb \u00e7\u00een\u00ean civak\u00ee y\u00ean weke h\u00eaza \u00e7areseriya pirsgir\u00eaka netewey\u00ee derdiketin hol\u00ea, di n\u00eaz\u00eekb\u00fbna li pirsgir\u00eaka Kurd de bi temam\u00ee di nava rew\u015feke nakok de b\u00fbn. Tebeqeya jor a ji r\u00ea\u00fbresm\u00ea \u00e7iqas\u00ee b\u00fbrj\u00fbway\u00ee dib\u00fb, para ji kurt\u00eal\u00ean dewlet\u00ea b\u00eahtir digirt \u00fb di berd\u00eala v\u00ea de ji hevkartiy\u00ea w\u00eadetir bi am\u00fbrtiya her cure \u00eemha \u00fb \u00eenkarkeriya Kurd radib\u00fb. Tebeqeb\u00fbna b\u00fbrj\u00fbwaya pi\u00e7\u00fbk ji ber b\u00eah\u00eaziya xwe \u00fb ji ber p\u00eadiviya wan a bi kurt\u00eal\u00ean dewlet\u00ea, ji h\u00eaman\u00ean demagoj\u00eek \u00ean pirsgir\u00eak\u00ea w\u00eadetir bi roleke din ranedib\u00fb. Bi v\u00ee away\u00ee, herdu h\u00eaz\u00ean modern j\u00ee nikar\u00eeb\u00fbn bibin h\u00eaman\u00ean pirsgir\u00eak\u00ea \u00e7areser dikin. Be\u015f\u00ean may\u00ee y\u00ean pirran\u00ee b\u00eakar, n\u00eev-proleter \u00fb kedkar\u00ean din bi awayek\u00ee objekt\u00eef dib\u00fbn h\u00eaza bingeh\u00een a \u00e7areseriya pirsgir\u00eaka Kurd. Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de pirsgir\u00eaka Kurd bi awayek\u00ee bingeh\u00een nedib\u00fb pirsgir\u00eakeke b\u00fbrj\u00fbway\u00ea, dib\u00fb pirsgir\u00eaka civaka kedkar.<\/p>\n\n\n\n<p>Ji bo neteweb\u00fby\u00een\u00ea hewcedar\u00ee bi \u00eeradeya siyas\u00ee heye \u00fb her cara ji bo v\u00ea pi\u00e7\u00fbk be j\u00ee ser\u00ee hatibe rakirin bi awayek\u00ee b\u00earehm hatiye pelixandin. Ev bi slogan\u00ean berevaj\u00eekirin\u00ea y\u00ean weke \u2018yek\u00eet\u00ee \u00fb yekparetiya dewlet\u00ea t\u00eak dibin\u2019 me\u015fandin \u00fb ji bo civakek\u00ea \u00e7anda siyas\u00ee demokrat\u00eek a biv\u00eanev\u00ea p\u00eaw\u00eest e, mohra \u2018cudakar\u00ee\u2019 \u00fb \u2018cih\u00eakariy\u00ea\u2019 l\u00ea dan \u00fb bi kirin\u00ean heta bigih\u00eejin qirkirin\u00ea, ser wan girtin. Civakek b\u00eay\u00ee p\u00eadiviy\u00ean madd\u00ee nikare li ser piyan bim\u00eene, lewma tevahiya qada ekonom\u00eek kirin kontrola xwe \u00fb ev weke am\u00fbr\u00ea civak\u00ea ji netewey\u00ea ekonom\u00ee derxe, bikaran\u00een. Ekonom\u00ee bi xwe kirin am\u00fbra neb\u00fbna netewe ya her\u00ee gir\u00eeng. Der bar\u00ea nasnameya Kurd de \u00eemkan nedidan ti belgeya huq\u00fbq\u00ee \u00fb statuy\u00ea. Nasnameya Kurd dema hewl dida bibe netewe, li ser w\u00ea b\u00eahuq\u00fbq\u00ee \u00fb neqan\u00fbn\u00eeb\u00fbn dihat ferzkirin \u00fb bi v\u00ee away\u00ee tine dihat hesibandin; bi nasnameyeke ti t\u00eakiliya xwe bi huq\u00fbq\u00ea re tine, b\u00eanav \u00fb b\u00eap\u00eanase mehk\u00fbm dikirin. Ji \u00e7il m\u00eelyon\u00ee z\u00eadetir heb\u00fbneke civak\u00ee di huq\u00fbqa netewey\u00ee \u00fb navnetewey\u00ee de bi hukm\u00ea tine dihat hesibandin. Di neteweb\u00fbn\u00ea de perwerde yek ji am\u00fbr\u00ea her\u00ee gir\u00eeng \u00ea modern\u00eetey\u00ea b\u00fb, l\u00ea Kurd di \u00e7ar\u00e7oveya nasnameya xwe ya d\u00eerok\u00ee \u00fb civak\u00ee de h\u00ea di dema dibistana bax\u00e7ey\u00ea zarokan de bi s\u00eestema perwerdeya \u00eenkarker a netewey\u00ean serdest ji nasnameya xwe dihatin qutkirin. Am\u00fbra civakb\u00fbn\u00ea ya j\u00ea re perwerde t\u00ea gotin, kirin am\u00fbra p\u00ea Kurd ji nasnameya xwe \u00fb civakb\u00fbna xwe bigerin. Perwerdeya bi ziman\u00ea dayik\u00ea li pirraniya par\u00e7eyan qedexe ye, \u00fb ziman\u00ean netewey\u00ean serwer li \u015f\u00fbna ziman\u00ea dayik\u00ea ferz dikin; ziman\u00ea dayik\u00ea li \u015f\u00fbna ku bi rola civakb\u00fbn\u00ea rabe \u00fb di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de bi k\u00ear b\u00ea, dibe am\u00fbra reva ji civakb\u00fbn\u00ea. Kurd\u00eet\u00ee weke z\u00eahniyeta \u00e7and\u00ee li \u015f\u00fbna ku heb\u00fbna Kurd b\u00eene b\u00eera Kurdan, dikirin n\u00ee\u015faneya tesl\u00eemb\u00fbna li \u00e7anda netewey\u00ea serdest.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eenak, mirov dema asta neteweb\u00fby\u00eena gel\u00ean Efr\u00eekay\u00ea bi gel\u00ea Kurd re bide ber hev, mirov \u00ea bib\u00eene gel\u00ea Kurd ji gel\u00ean Efr\u00eekay\u00ea gelek\u00ee pa\u015fve hatiye hi\u015ftin. B\u00eaguman t\u00eakiliya v\u00ea yek\u00ea bi cudab\u00fbna dewlet\u00ean netewe re y\u00ean ku modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest p\u00eak t\u00eenin, heye. Kurd h\u00eaman\u00ean modern\u00eetey\u00ea bi \u00eeradeya xwe p\u00eak nay\u00eenin. Y\u00ean p\u00eak t\u00eenin dewlet\u00ean netewe y\u00ean serdest in. Dema ku wisa dibe, ev dewlet di bin serweriya xwe de maf\u00ea neteweb\u00fby\u00een\u00ea nadin rastiya Kurd \u00fb ji bo Kurdan rej\u00eemeke fa\u015f\u00eest a taybet ji sed\u00ee sed p\u00eak t\u00eenin, \u00e7erx\u00ean \u00eemha \u00fb \u00eenkar\u00ea tim\u00ee diger\u00eenin. Di encam\u00ea de pirsgir\u00eaka derdikeve hol\u00ea ew e, Kurd ji neteweb\u00fby\u00een\u00ea derdikevin \u00fb nikarin bibin netewe.<\/p>\n\n\n\n<p>Pirsgir\u00eaka Kurd xwe ji gelek aliyan ve, bi xislet\u00ean cuda di \u015fert\u00ean zeman \u00fb mekan de n\u00ee\u015fan dide. Bi qas\u00ee van xislet\u00ean wan \u00ean sereke y\u00ean bi \u015fert\u00ean zeman \u00fb mekan ve gir\u00eaday\u00ee, herweha xislet\u00ean wan \u00ean cuda \u00fb taybet j\u00ee hene. Em hewl bidin wan j\u00ee berbi\u00e7av bikin.<br>&nbsp;<br>a- Rastiya Kurd \u00fb Kurdistana di bin serdestiya dewleta netewe ya Tirk de ji destp\u00eak\u00ea ve p\u00eakhatin \u00fb \u015f\u00eawaz\u00ea hey\u00eena w\u00ea bi rej\u00eemeke hi\u015fk a \u00eemhaker \u00fb \u00eenkarker re r\u00fbbir\u00fb ye. Bi awayek\u00ee xwezay\u00ee, ev rew\u015f dih\u00eale ku rast\u00ee ji destp\u00eak\u00ea ve bi pirsgir\u00eak\u00ean giran seqet bibe. Bi dem\u00ea re h\u00eaman\u00ean nasnameya xwe ji dest dide. S\u00eestema dewleta netewe ya Tirk, rastiya Kurd ber\u00ee ku bibe netewe ji neteweb\u00fby\u00een\u00ea, ya rast\u00ee ji b\u00fby\u00eena netewe d\u00fbr dike, li ser ferz dike ku xwe red \u00fb \u00eenkar bike. Ev rew\u015f ji pirsgir\u00eakb\u00fbn\u00ea w\u00eadetir rastiyek\u00ea \u00eefade dike, h\u00fbn ji k\u00eejan al\u00ee ve li mijar\u00ea din\u00earin bin\u00earin, rej\u00eemeke qirkirin\u00ea ya nav l\u00ea nehatiye kirin \u00eefade dike. Rej\u00eemeke qirkirin\u00ea ya ser w\u00ea hatiye girtin, bi diz\u00ee \u00fb bi awayek\u00ee cuda t\u00ea me\u015fandin heye. Ji qirkirina Ermen\u00ee \u00fb Helenan cuda t\u00ea kirin. Ev gel\u00ean navbihur\u00ee bi awayek\u00ee e\u015fkere hatin tesfiyekirin. L\u00ea Kurd bi r\u00eabaz\u00ean h\u00eele, bi pirr xay\u00eenan, bi hevkaran, bi zor\u00ea, bi b\u00eakar\u00ee, bi bir\u00e7\u00eehi\u015ftin\u00ea \u00fb \u00ea\u015fkencey\u00ea, li ser bingeh\u00ea bi diz\u00ee \u00fb sergirt\u00ee t\u00eane tesfiyekirin. Pirsgir\u00eak ne pirsgir\u00eakeke neteweb\u00fby\u00een\u00ea ye, pirsgir\u00eaka b\u00eabandorkirina r\u00ea \u00fb r\u00eabaz\u00ean tinekirin\u00ea ye. Bi awayek\u00ee xwezay\u00ee, biv\u00eanev\u00ea nav\u00ea rawestandina v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea dibe; tevgera Kurdan a ji bo heb\u00fbn \u00fb azadb\u00fbn\u00ea. Her \u00e7i r\u00eabazeke din, nexasim b\u00fbrj\u00fbway\u00ean l\u00eeberal \u00ean sextekar, r\u00eabaz\u00ean b\u00fbrj\u00fbwaziy\u00ean pi\u00e7\u00fbk \u00ean xwe z\u00eerek dihesib\u00eenin, xwe milletperest \u00fb \u00e7epgir qeb\u00fbl dikin, nikarin p\u00eavajoya \u00eemha \u00fb \u00eenkar\u00ea rawest\u00eenin, xwed\u00ee w\u00ea h\u00eaz\u00ea n\u00eenin ku t\u00eag\u00een \u00fb prat\u00eek\u00ean w\u00ea bi p\u00ea\u015f bixin. Li hember\u00ee rej\u00eem\u00ean bi v\u00ee reng\u00ee pirsgir\u00eaka heb\u00fbn\u00ea heye. \u00c7areseriya w\u00ea j\u00ee \u015fer\u00ea ji bo heb\u00fbn\u00ea ye, \u00fb li gor\u00ee xwezaya w\u00ea h\u00eaza jiyana azad e.<\/p>\n\n\n\n<p>b- Rastiya Kurd \u00fb Kurdistana di bin serdestiya dewleta netewe ya \u00ceran\u00ea de ji aliy\u00ea rew\u015fa heb\u00fbna xwe ve ji modela dewleta netewe ya Tirk pirr cuda n\u00eene. Cudat\u00ee, ji cudatiya modern\u00eeteyan t\u00ea. Ji ber serhatiy\u00ean cuda y\u00ean rastiy\u00ean d\u00eerok\u00ee \u00fb civak\u00ee di model\u00ean p\u00eakan\u00een\u00ea de r\u00ea li ber \u015f\u00eawey\u00ean cuda y\u00ean p\u00eakan\u00een\u00ea vedibe. M\u00eerateya desthilatdariy\u00ea ya herdu j\u00ee xwe disip\u00earin\u00ea ji serdema nav\u00een ve bi Peymana Qesr\u00ee \u015e\u00eer\u00een a 1639\u2019an bi awayek\u00ee ferm\u00ee Kurd par\u00e7e kirine, b\u00eah\u00eaz hi\u015ftine, bi modern\u00eetey\u00ea re li hember\u00ee ser\u00eerakirin\u00ean Kurdan bi hev re tevgeriyane, bi v\u00ee away\u00ee r\u00ea li ber rej\u00eemeke hevpar a \u00eemha \u00fb \u00eenkar\u00ea vekirine. Di navbera herduyan de li ser h\u00eem\u00ea s\u00eenoran dixwazin pirsgir\u00eaka Kurd li gor\u00ee xwe \u00e7areser bikin \u00fb ji bo v\u00ea j\u00ee bi hev re tevdigerin.<\/p>\n\n\n\n<p>Roja me ya \u00eero, hevgirtina ant\u00ee-Kurd a di navbera dewlet\u00ean netewe y\u00ean Tirk \u00fb \u00ceran\u00ea de v\u00ea rastiya d\u00eerok\u00ee pi\u015ftrast dike.<\/p>\n\n\n\n<p>c- Rastiya Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea ya di bin serdestiya dewleta netewe ya Iraq\u00ea de hinek\u00ee r\u00eayeke cuda \u015fopandiye. Di v\u00ea de hegemonya Ingil\u00eez diyarker e. Ji ber ku dewleta netewe ya Ereb dereng \u00fb qels p\u00eak hatiye, Kurdan j\u00ee keysa xwe l\u00ea aniye heb\u00fbna xwe ya netewey\u00ee hinek\u00ee p\u00ea\u015fde bibin. Rej\u00eem \u00e7iqas\u00ee hi\u015fk \u00fb tund b\u00fbye, berxwedana Kurdan j\u00ee ewqas\u00ee hi\u015fk \u00fb tund b\u00fbye. Ev hi\u015fkb\u00fbn \u00fb tundb\u00fbna li beramber\u00ee hevdu \u00e7iqas\u00ee dewam kir, ji bo Kurdan p\u00eavajoyeke ku ji aliy\u00ea tineb\u00fbn\u00ea b\u00eahtir aliy\u00ea w\u00ea y\u00ea heb\u00fbn\u00ea xurt bike, bi p\u00ea\u015f ketiye. Di dema daw\u00ee de bi avab\u00fbna hegemonya Emer\u00eekay\u00ea re \u015fens\u00ea Kurdan \u00e7\u00eab\u00fbye dewletokeke netewey\u00ee ya bi karektera federe ava bikin. L\u00ea ev \u015fens ji aliy\u00ea dewlet\u00ean netewe y\u00ean c\u00eeran ve, heta ji aliy\u00ea dewleta netewe ya navend\u00ee ya Iraq\u00ea ve tim\u00ee w\u00ea weke tehl\u00fbke \u00fb gef b\u00ea d\u00eetin \u00fb keng\u00ee keysa xwe l\u00ea b\u00eenin armanca wan tesfiyeya w\u00ea ye. Di herdu rew\u015fan de j\u00ee der\u00ee li neteweb\u00fbn\u00ea \u00fb derketina ji neteweb\u00fbn\u00ea vekiriye. Bi v\u00ee away\u00ee, pirsgir\u00eak\u00ean Kurd\u00ean Iraq\u00ea y\u00ean heb\u00fbn \u00fb jiyana azad dewam dikin.<\/p>\n\n\n\n<p>d- Kurd\u00ean di bin serdestiya dewleta netewe ya S\u00fbr\u00ee de, ji helandina wan a di nava s\u00eestem\u00ea de z\u00eadetir li derve hi\u015ftina wan r\u00ea li ber pirsgir\u00eakan vedike. Be\u015fek\u00ee Kurdan bi hukm\u00ea tine ne t\u00eane qeb\u00fblkirin. Kembera Ereb\u00ee ya li ser s\u00eenor bi armanca Kurdan demeke dir\u00eaj bihel\u00eene hatiye dan\u00een. S\u00eenor\u00ean hegemonya Ingil\u00eez \u00fb Fransey\u00ea pi\u015ft\u00ee \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea Y\u00ea Yekem\u00een dan\u00een ji bo Kurdan duyem\u00een par\u00e7eb\u00fbna mezin b\u00fb. Armanc ew b\u00fb, bi hegemonya Tirk re li ser bingeh\u00ea berjewendiy\u00ean hevpar Kurdan tesfiye bikin. Ji bo Kurdan ev par\u00e7eb\u00fbn derba her\u00ee xedar b\u00fb ku ji modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest xwarib\u00fbn. Ji ber ku bi v\u00ea derb\u00ea p\u00ea\u015f\u00ee li neteweb\u00fbna Kurdan digirtin \u00fb p\u00ea\u015f\u00ee l\u00ea vedikirin da ku ji neteweb\u00fbn\u00ea derkevin. Nexasim hegemonyadariya Ingil\u00eez ji bo berjewendiy\u00ean xwe r\u00eabazeke li cih did\u00eet ku li Rojhilata Nav\u00een Kurdan tim\u00ee weke pirsgir\u00eak bih\u00eale. Problemat\u00eek bi xwe ava dikirin \u00fb ji bo may\u00eendeb\u00fbna s\u00eestem\u00ea weke destik \u00fb palpi\u015ft\u00ean sereke radigirtin.<br>Weke encam em dikarin bib\u00eajin, pirsgir\u00eaka Kurd bi par\u00e7eb\u00fbna dayikni\u015ftimana wan \u00fb \u00eenkara wan, bi dabe\u015fb\u00fbneke k\u00fbr a rastiya wan a civak\u00ee \u00fb derketina wan a ji xweb\u00fbn\u00ea, bi berbendkirina \u00eeradeya wan a siyas\u00ee, bi sedema ku ne\u00e7ar hatin hi\u015ftin li hember\u00ee r\u00eabaz\u00ean dewlet\u00ean \u00eemhaker \u00fb \u00eenkarker st\u00fby\u00ea xwe xwar bikin, bi sedema ku kirin, di berd\u00eala tedarikkirina p\u00eadiviy\u00ean xwe y\u00ean ekonom\u00eek de dev ji nasnameya xwe berdin, bi sedema ku firsend nedan wan \u00fb nehi\u015ftin statuya qan\u00fbn\u00ee ya nasnameya wan a xwe bisip\u00eare heb\u00fbneke \u00e7and\u00ee \u00fb \u00eedeoloj\u00eek, bi sedema ku ji am\u00fbr \u00fb p\u00eakan\u00een\u00ean hemdem \u00ean perwerdey\u00ea mehr\u00fbm hatin hi\u015ftin \u00fb tev\u00ee kirin\u00ean di van qadan hem\u00fbyan de, heb\u00fbn \u00fb nasnameya wan tine hat hesibandin, \u00fb bi awayek\u00ee azad nikar\u00eeb\u00fbn bij\u00een. Ev hem\u00fb dib\u00fbn pirsgir\u00eak \u00fb weke rastiya pirsgir\u00eaka Kurd derdiketin hol\u00ea. Bi gotineke din, pirsgir\u00eaka Kurd pirsgir\u00eakeke netewey\u00ee n\u00eene, pirsgir\u00eak ji neteweb\u00fbn\u00ea derketin e.<\/p>\n\n\n\n<p>Ji ber ku par\u00e7eb\u00fbn domdar e, \u00fb her ku di\u00e7e li ser her par\u00e7ey\u00ee rej\u00eem\u00ean \u00eenkarker \u00fb \u00eemhaker bi h\u00eaz dibin, pirsgir\u00eak ji pirsgir\u00eakb\u00fbna neteweb\u00fby\u00een\u00ea derdikeve, dibe pirsgir\u00eaka dewamkirina heb\u00fbn\u00ea. Her\u00e7iqas\u00ee tinekirina fiz\u00eek\u00ee bi temam\u00ee negih\u00ee\u015ftibe asta jihol\u00earakirina heb\u00fbn\u00ea \u00fb weke r\u00eabaza bingeh\u00een nehatibe me\u015fandin j\u00ee qirkirina di asta \u00e7and\u00ee de tim\u00ee hatiye me\u015fandin. Ermen\u00ee \u00fb Cih\u00fb bi awayek\u00ee fiz\u00eek\u00ee hatin qirkirin, l\u00ea li ser Kurdan ev r\u00eabaz yekser nehat me\u015fandin \u00fb v\u00ea j\u00ee p\u00eavajo bi \u00ea\u015ftir \u00fb bi elemtir kir. E\u015fkere ye ku dema mirov van h\u00eamanan hem\u00fbyan li ber \u00e7avan bigire, b\u00eahtir rast e ku mirov ji pirsgir\u00eaka Kurd z\u00eadetir behsa gir\u00eaka kor a Kurd bike. \u00c7awa ku Skender gir\u00eaka kor a Gord\u00eeon\u00ea bi \u015f\u00fbr ji hev vekir \u00fb v\u00ea yek\u00ea fetihkirina tevahiya Asyay\u00ea mumk\u00een kir, vekirina gir\u00eaka kor a Kurd j\u00ee di ser\u00ee de Rojhilata Nav\u00een w\u00ea \u015fens bide tevahiya civakan ji bo fetihkirina demokrat\u00eek \u00fb jiyana azad.<\/p>\n\n\n\n<p>( Ji par\u00eaznameya R\u00eaber Apo ya bi nav\u00ea &#8216;PIRSGIR\u00caKA KURD \u00db \u00c7ARESERIYA DEMOKRAT\u00ceK&#8217; hatiye wergirtin.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7avkaniya pirsgir\u00eaka Kurd a \u00eero, ne bi ten\u00ea ya Kurdan belk\u00ee j\u00ee \u00e7avkaniya pirsgir\u00eak\u00ean pirraniya mirovahiy\u00ea ye. \u00c7avkan\u00ee hiyerar\u015f\u00ee, bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewleta ji nava civaka neol\u00eet\u00eek a Kevana Bi Bereket derket\u00ee ye. JI PAR\u00caZNAMEY\u00caN R\u00caBER AP \u00c7avkaniya pirsgir\u00eaka Kurd a \u00eero, ne bi ten\u00ea ya Kurdan belk\u00ee j\u00ee \u00e7avkaniya pirsgir\u00eak\u00ean pirraniya mirovahiy\u00ea ye. \u00c7avkan\u00ee [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11805,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[71],"tags":[],"class_list":["post-11804","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nuce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11804","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11804"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11804\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11806,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11804\/revisions\/11806"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11805"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11804"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11804"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/freedomocalansyria.com\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11804"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}